Myszoskoczek
| Gerbilliscus | |||
| O. Thomas, 1897[1] | |||
| Okres istnienia: wczesny pliocen–holocen | |||
 Myszoskoczek sawannowy (G. kempi) | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd | |||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię | |||
| Rodzaj |
myszoskoczek | ||
| Typ nomenklatoryczny | |||
|
Tatera boehmi Noack, 1887 | |||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Gatunki | |||
| |||
Myszoskoczek[6], myszoskocznik[6] (Gerbilliscus) – rodzaj ssaków z podrodziny myszoskoczków (Gerbillinae) w obrębie rodziny myszowatych (Muridae).
Rozmieszczenie geograficzne
[edytuj | edytuj kod]Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała (bez ogona) 85–196 mm, długość ogona 113–234 mm, długość ucha 12–34 mm, długość tylnej stopy 21–47 mm; masa ciała 20–195 g[8][10].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Rodzaj zdefiniował w 1897 roku angielski zoolog Oldfield Thomas w artykule zatytułowanym „Wystawa małych ssaków zebranych przez pana Alexandra Whyte’a podczas jego wyprawy na płaskowyż Nyika i w góry Masuka, NR Nyasa”, opublikowanym w czasopiśmie Proceedings of the Zoological Society of London[1]. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) myszoskoczek zaroślowy (G. boehmi).
Etymologia
[edytuj | edytuj kod]- Gerbilliscus: rodzaj Gerbillus Desmarest, 1804 (myszoskoczka); łac. przyrostek zdrabniający -iscus[11].
- Taterona: wariant nazwy rodzaju Tatera Lataste, 1882 (gołostópka)[2]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Gerbillus afra J.E. Gray, 1830.
- Gerbillurus: rodzaj Gerbillus Desmarest, 1804 (myszoskoczka); ουρα oura ‘ogon’[12]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Gerbillus vallinus O. Thomas, 1918.
- Progerbillurus: gr. προ pro ‘blisko, w pobliżu’[13]; rodzaj Gerbillurus Shortridge, 1942 (myszoskocznik). Gatunek typowy: Gerbillus paeba A. Smith, 1836.
- Paratatera: gr. παρα para ‘blisko, obok’[14]; rodzaj Tatera Lataste, 1882 (gołostópka). Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Gerbillus tytonis Bauer & Niethammer, 1959.
Podział systematyczny
[edytuj | edytuj kod]Badania oparte na danych chromosomalnych i molekularnych stwierdzają, że Gerbilliscus nie jest monofiletyczny bez gatunków z rodzaju Gerbillurus[15]; w takim ujęciu do rodzaju należą następujące występujące współcześnie gatunki[16][10][7][6]:
| Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[6] | Podgatunki[8][7][10] | Rozmieszczenie geograficzne[8][7][10] | Podstawowe wymiary[8][10][a] | Status IUCN[17][18] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gerbilliscus nigricaudus | (W.C.H. Peters, 1878) | myszoskoczek czarnoogonowy | 2 podgatunki | somalijsko-masajskie sawanny w południowo-zachodniej Etiopii, południowo-zachodniej Somalii, Kenii i północno-wschodniej Tanzanii; zakres wysokości: do 1500 m n.p.m. | DC: 13–19,3 cm DO: 17–21 cm MC: 80–195 g |
LC | |
| Gerbilliscus robustus | (Cretzschmar, 1826) | myszoskoczek frędzloogonowy | gatunek monotypowy | południowo-wschodni Niger i Czad na wschód do Sudanu, Erytrei, Etiopii i Somalii; prawdopodobnie północno-wschodnia Nigeria, północny Kamerun i północna Kenia; zakres wysokości: – m n.p.m. | DC: 12–19 cm DO: 15,5–21 cm MC: 80–152 g |
LC | |
| Gerbilliscus phillipsi | (de Winton, 1898) | myszoskoczek krzewowy | gatunek monotypowy | rozłączone populacje w Somalii, południowo-zachodniej Etiopii i zachodnio-środkowej Kenii | DC: 11,6–14,5 cm DO: 16,2–18,5 cm MC: brak danych |
LC | |
| Gerbilliscus vicinus | (W.C.H. Peters, 1878) | gatunek monotypowy | Kenia i Tanzania; północne granice zasięgu nieznane | DC: 10,9–15,7 cm DO: 13,9–19,5 cm MC: 54–104 g |
NE | ||
| Gerbilliscus guineae | ([O. Thomas, 1910) | myszoskoczek gwinejski | gatunek monotypowy | Afryka Zachodnia, od Senegalu na wschód do środkowego Beninu | DC: 10,2–17,8 cm DO: 15,1–19,8 cm MC: 45–110 g |
LC | |
| Gerbilliscus giffardi | (Wroughton, 1906) | gatunek monotypowy | rozproszone populacje we wschodniej Gwinei, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Ghanie, południowo-zachodnim Nigrze i Beninie; prawdopodobnie szeroko rozpowszechniony | DC: około 14,5 cm DO: około 17,2 cm MC: około 111 g |
NE | ||
| Gerbilliscus gambianus | (O. Thomas, 1910) | myszoskoczek gambijski | gatunek monotypowy | sahelo-sudańskie sawanny w zachodnim i południowym Senegalu, południowo-zachodnim Mali, południowo-wschodnim Nigrze i skrajnie zachodnio-centralnym Czadzie | DC: 12,5–19,6 cm DO: 13–17,5 cm MC: 61–193 g |
LC | |
|
Gerbilliscus kempi | (Wroughton, 1906) | myszoskoczek sawannowy | gatunek monotypowy | sahelo-sudańskie i gwinejskie sawanny od Gwinei i Senegalu na wschód do południowo-zachodniej Etiopii, zachodniej Kenii i północno-zachodniej Tanzanii | DC: 14–19 cm DO: 14,2–17,3 cm MC: 97–105 g |
LC |
 |
Gerbilliscus leucogaster | (W.C.H. Peters, 1852) | myszoskoczek białobrzuchy | gatunek monotypowy | Angola na wschód przez południową Demokratyczną Republikę Konga do Tanzanii, na południe do północnej Południowej Afryki, Eswatini i Mozambiku (włącznie z wyspą Bazaruto); zakres wysokości: do 1600 m n.p.m. | DC: 8,9–15,5 cm DO: 12–17,5 cm MC: 32–114 g |
LC |
| Gerbilliscus validus | (du Bocage, 1890) | myszoskoczek północny | gatunek monotypowy | Angola, Demokratyczna Republika Konga, Uganda, Rwanda, Burundi, południowo-wschodnia Kenia, Tanzania, Zambia i północne Zimbabwe; prawdopodobnie Sudan, Sudan Południowy i Etiopia | DC: 13,5–19,5 cm DO: 11,5–18,6 cm MC: 90–160 g |
LC | |
| Gerbilliscus afer | (J.E. Gray, 1830) | myszoskoczek przylądkowy | gatunek monotypowy | endemit Południowej Afryki (Prowincja Przylądkowa Zachodnia) | DC: 12,4–15,7 cm DO: 13,3–17,5 cm MC: 78–113 g |
LC | |
 |
Gerbilliscus brantsii | (A. Smith, 1836) | myszoskoczek zadżumiony | 2 podgatunki | południowo-wschodnia Angola, południowo-zachodnia Zambia, wschodnia Namibia, Botswana, zachodnie Zimbabwe, Południowa Afryka i Lesotho; odnotowany w północnym Zimbabwe i północnym Mozambiku | DC: 9,6–16,4 cm DO: 10,3–18,6 cm MC: 25–126 g |
LC |
| Gerbilliscus inclusus | (O. Thomas & Wroughton, 1908) | myszoskoczek aluwialny | 3 podgatunki | północno-wschodnia (Muheza) i południowa Tanzania, północny i środkowy Mozambik oraz zachodnie Zimbabwe | DC: 15,2–16,1 cm DO: 13,5–19,1 cm MC: 99–154 g |
LC | |
| Gerbilliscus boehmi | (Noack, 1887) | myszoskoczek zaroślowy | gatunek monotypowy | od południowej Ugandy i południowo-zachodniej Kenii na południe do wschodniej Angoli, północnego i wschodniego Zimbabwe oraz północno-zachodniego Mozambiku | DC: 13,9–17,9 cm DO: 19–23 cm MC: około 146 g |
LC | |
 |
Gerbilliscus paeba | (A. Smith, 1836) | myszoskocznik malutki | 5 podgatunków | Afryka Południowa, od południowej Angoli na wschód do Mozambiku i Zimbabwe oraz na południe do Południowej Afryki | DC: 8,5–10,5 cm DO: 10,2–12,5 cm MC: 20–37 g |
LC |
| Gerbilliscus setzeri | (Schlitter, 1973) | myszoskocznik namibijski | gatunek monotypowy | pustynia Namib w skrajnie południowo-zachodniej Angoli i północno-zachodniej Namibii | DC: 10,4–11,8 cm DO: 11,3–14,5 cm MC: 30–43 g |
LC | |
| Gerbilliscus vallinus | (O. Thomas, 1918) | myszoskocznik szczotkoogonowy | 2 podgatunki | południowa Namibia i Południowa Afryka (Prowincja Przylądkowa Północna) | DC: 9,6–11 cm DO: 11,9–15,6 cm MC: 30–43 g |
LC | |
| Gerbilliscus tytonis | (Bauer & Niethammer, 1959) | myszoskocznik wydmowy | gatunek monotypowy | endemit Namibii (od Swakopmund do Lüderitz); zakres wysokości: do 300 m n.p.m. | DC: 9–10,8 cm DO: 11,3–14,1 cm MC: około 25 g |
LC |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski; NE – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunek wymarły w pliocenie dzisiejszej Tanzanii[19][20]:
- Gerbilliscus winkleri Denys, 2011
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- 1 2 O. Thomas. Exhibition of small mammals collected by Mr. Alexander Whyte during his expedition to the Nyika plateau and Masuka Mountains, NR Nyasa. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1897, s. 433, 1897. (ang.).
- 1 2 R.Ch. Wroughton. Scientific Results from the Mammal Survey. No. XV. „The journal of the Bombay Natural History Society”. 25, s. 40, 1917. (ang.).
- ↑ G.Ch. Shortridge. Field Notes on the First and Second Expeditions of the Cape Museums’ Mammal Survey of the Cape Province; and descriptions of some new subgenera and subspecies. „Annals of the South African Museum”. 36 (1), s. 52, 1942–1947. (ang.).
- ↑ I.Y. Pavlinov. Филогения и классификация подсемейства песчанок Gerbillinae. „Бюллетень Московского общества испытателей природы”. Отдел биологический. 87 (2), s. 30, 1982. (ros.).
- ↑ F. Petter. Paratatera, sous-genre nouveau de Gerbillurus Shortridge, 1942 (Rongeurs, Gerbllidés). „Mammalia”. 47 (2), s. 266, 1983. DOI: 10.1515/mamm.1983.47.2.265. (fr.).
- 1 2 3 4 Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 260. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 446–448. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.).
- 1 2 3 4 5 Ch. Denys, P. Taylor & K. Aplin. Opisy gatunków Muridae: Ch. Denys, P. Taylor, C. Burgin, K. Aplin, P.-H. Fabre, R. Haslauer, J. Woinarski, B. Breed & J. Menzies: Family Muridae (True Mice and Rats, Gerbils and relatives). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier & T.E. Lacher (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 7: Rodents II. Barcelona: Lynx Edicions, 2017, s. 617–622. ISBN 978-84-16728-04-6. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Gerbilliscus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-03].
- 1 2 3 4 5 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 285–286. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 294, 1904. (ang.).
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 276.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 207.
- ↑ Jaeger 1959 ↓, s. 183.
- ↑ Subfamily: Gerbillinae. W: A. Monadjem, P.J. Taylor, Ch. Denys & F.P.D. Cotterill: Rodents of Sub-Saharan Africa: A biogeographic and taxonomic synthesis. Berlin: De Gruyter, 2015, s. 492–605. ISBN 978-3-11-030166-3. (ang.).
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-06-26]. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Gerbilliscus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-14]. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Gerbillurus – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2025-01-14]. (ang.).
- ↑ J.S. Zijlstra, Gerbilliscus Thomas, 1897, Hesperomys project (Version 23.8.1), DOI: 10.5281/zenodo.7654755 [dostęp 2023-10-08] (ang.).
- ↑ Ch. Denys: Rodents. W: T. Harrison (red.): Paleontology and Geology of Laetoli: Human Evolution in Context. Cham: Springer, 2011, s. 30. ISBN 978-90-481-9956-3. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Edmund C. Jaeger, Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).
