Larwa

Larwa (łac. larva – maska, widmo, lm larvae) – postać i stadium rozwoju postembrionalnego (młodocianego) zwierzęcia, charakteryzujące się możliwością wzrostu, często różniące się anatomicznie, fizjologicznie i ekologicznie od postaci dojrzałej osobników tego samego gatunku. Występuje powszechnie w rozwoju bezkręgowców, ryb i płazów.

Charakterystyka ogólna

Stadium larwalne występuje w rozwoju osobniczym zwierząt, które składają jaja o ilości żółtka niewystarczającej do pełnego rozwoju od zarodka do postaci dojrzałej płciowo. Osobnik młodociany w postaci larwy może samodzielnie pobierać pokarm ze środowiska. Często może też realizować ekspansję terytorialną gatunku. Larwy mają narządy cenogenetyczne, czyli specyficzne dla zarodka, nieprzydatne w życiu osobnika dorosłego, nazywane narządami larwalnymi^[1], oraz dobrze wykształcone narządy gębowe. Zwykle nie rozmnażają się – wyjątkiem są występujące u niektórych gatunków zjawiska pedogenezy i neotenii. Niektóre larwy tylko nieznacznie różnią się od postaci dorosłych, a u innych różnice w budowie, trybie życia, a często także zajmowanego środowiska są na tyle duże, że w wielu przypadkach formy larwalne opisywano jako odrębne gatunki, np. leptocefale.

W dalszym etapie rozwoju osobniczego następuje przeobrażenie (metamorfoza), podczas którego zanikają narządy larwalne.

Typy larw

Rozróżnia się wiele typów form larwalnych, charakterystycznych dla poszczególnych grup systematycznych. U niektórych gatunków może istnieć więcej niż jedno stadium larwalne.

Typy form larwalnych
Nazwa larwy	Grupa
akantella^[2]	kolcogłowy
akantor^[3]	kolcogłowy
aksolotl	ambystoma meksykańska
aktinotrocha^[4]	kryzelnice
aktinula	niektóre stułbiopławy
amfiblastula	gąbki
aurikularia (usznica, uszatka)	strzykwy
bipinnaria (dwurzęsica)^[3]	rozgwiazdy
brachiolaria (ramienica)^[2]	rozgwiazdy
celoblastula^[5]	gąbki
cerkaria	przywry wnętrzniaki
czerw	wiele błonkoskrzydłych i muchówek
dipleurula	szkarłupnie i półstrunowce
doliolaria (witellaria)	strzykwy
drutowiec	sprężykowate
echinopluteus (pluteus)	jeżowce i niektóre wężowidła
efyra	krążkopławy
gąsienica	motyle
glochidium	skójkowate
kijanka	płazy bezogonowe
koracydium^[3]	tasiemce
larwa Desora	wstężnice
larwa Ivaty	wstężnice
larwa Gotta	wirki
larwa Schmidta	wstężnice
larwa Müllera	wirki
larwa Pandory	lejkogębce
leptocefal	elopsopodobne
metacerkaria	przywry wnętrzniaki
metatrochofora	jedna z form larwalnych u wieloszczetów
mikrofilaria^[3]	nicienie z rodziny Filariidae
miracydium (dziwadełko)	przywry wnętrzniaki
nimfa (ostatnie stadium)	jętki, krótkoczułkowe, pluskwiaki, ważki, pajęczaki
ofiopluteus	wężowidła
parenchymula	gąbki
pędrak	chrząszcze
pilidium (pillidium)	wstężnice
planula	większość stułbiopławów
plerocerkoid^[6]	tasiemce
pływik	wiele skorupiaków
procerkoid^[2]	tasiemce
redia	przywry wnętrzniaki
sporocysta	przywry wnętrzniaki, apikompleksy
stomoblastula^[5]	gąbki
ślepica	minogi
tornaria	jelitodyszne
trochofora	niektóre mięczaki, pierścienice
wągier^[2]	tasiemce
weliger (żeglarek)	większość mięczaków
żywik	dziesięcionogi

Owady

Larwy owadów o przeobrażeniu zupełnym nie są podobne do imagines, podczas gdy większość larw owadów o przeobrażeniu niezupełnym przypomina postać dorosłą danego gatunku^[1].

W zależności od etapu opuszczenia jaja, co wiąże się z liczbą odnóży, wyróżnia się^[1]:

larwy oligopodialne
larwy polipodialne
larwy postoligopodialne
larwy protopodialne
larwy apodialne (larva apodia) – larwy bez odnóży, występują m.in. u muchówek i błonkówek.

Inne nazwy stosowane w entomologii, uwzględniające kształt larwy lub sposób życia:

larwy kampodeowe (kampodealne)
larwy pędrakowate (scarabeiformes) (zobacz: pędrak)
larwy gąsienicokształtne (euricikształtne)
ośliczkowate larwy omarlicowatych (Silphidae)
larwy cyklopoidalne pasożytniczych błonkówek

Płazy

Larwa płazów nazywana jest kijanką. Wyróżnia się dwa jej typy: larwę limnofilną charakterystyczną dla wód stojących (np. u traszek) oraz larwę reofilną charakterystyczną dla wód płynących (np. u salamandry).

Zobacz też

poczwarka

Przypisy

1 2 3 Józef Razowski: Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-07907-X.
1 2 3 4 Drugie stadium.
1 2 3 4 Pierwsze stadium.
↑ Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.
1 2 Niektórzy autorzy uznają stadium celoblastuli i stomoblastuli za stadium zarodkowe (Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.)
↑ Trzecie stadium.

Bibliografia

Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. pwn.pl Sp. z o.o., 2008. ISBN 978-83-61492-24-5.
Mały słownik biologiczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1972.
Czesław Jura (red.): Biologia rozwoju owadów, PWN, Warszawa 1988.
Aleksander Rajski: Zoologia. T. 1: Część ogólna B. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1986. ISBN 83-01-06182-0.
Józef Razowski: Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-07907-X.

[Razowski-1] 1 2 3 Józef Razowski: Słownik entomologiczny. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987. ISBN 83-01-07907-X.

[b-2] 1 2 3 4 Drugie stadium.

[a-3] 1 2 3 4 Pierwsze stadium.

[Blaszak-4] Zoologia : bezkręgowce. T. 1. Red. nauk. Czesław Błaszak. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009. ISBN 978-83-01-16108-8.

[embrion-5] 1 2 Niektórzy autorzy uznają stadium celoblastuli i stomoblastuli za stadium zarodkowe (Czesław Jura: Bezkręgowce : podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14595-8.)

[c-6] Trzecie stadium.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]