Richard Robson
| Richard Robson | |||
| Fødd | 4. juni 1937 Glusburn | ||
|---|---|---|---|
| Nasjonalitet | Storbritannia, Australia | ||
| Område | uorganisk kjemi | ||
| Yrke | kjemikar | ||
| Alma mater | University of Oxford | ||
| Doktorgradsrettleiar | John Alfred Barltrop | ||
| Medlem | Australian Academy of Science | ||
Nobelprisen i kjemi
2025
Richard Robson (fødd 4. juni 1937) er ein engelsk og australsk kjemikar og professor i kjemi ved University of Melbourne.[1] Robson spesialiserer seg på koordinasjonspolymer, særleg metall-organiske rammeverk (MOF).[2] Han har vorte skildra som «ein pioner innan krystallteknikk som involverer overgangsmetall».[3][4] I 2025 vart han tildelt Nobelprisen i kjemi saman med Susumu Kitagawa og Omar M. Yaghi for utviklinga av metall-organiske rammeverk.[5]
Bakgrunn
[endre | endre wikiteksten]Robson vart fødd i Glusburn i West Yorkshire (no North Yorkshire) i England, den 4. juni 1937.[6][7] Han studerte kjemi ved Brasenose College i Oxford,[8] og tok ein bachelorgrad (BA) i 1959 og ein doktorgrad (DPhil) i 1962.[9][6] Doktorgradsarbeidet hans, rettleidd av J.A. Barltrop ved Dyson Perrins-laboratoriet, handla om fotokjemien til organiske molekyl.[10][11]
Robson dreiv postdoktoralt forskingsarbeid ved California Institute of Technology (1962–64) og Stanford University (1964–65), før han tok imot eit lektorat i kjemi ved Universitetet i Melbourne i 1966, der han vart verande resten av karrieren sin.[9]
Forsking
[endre | endre wikiteksten]Den banebrytande forskinga til Richard Robson la grunnlaget for viktige prinsipp innan koordinasjonspolymerar, særleg for uendelege polymerstrukturar – seinare kalla metall-organiske rammeverk (MOF).[2][12] Interessa hans for feltet vart vekt i 1974 då han bygde store tredimensjonale modellar av krystallstrukturar til førelesingar for førsteårsstudentar i kjemi.[13]
På 1990-talet skapte Robson ein ny klasse av koordinasjonspolymerar som la grunnlaget for eit heilt nytt felt innan moderne kjemi.[14] Den innovative tilnærminga hans nytta kopar(I), som føretrekk tetraedrisk geometri, saman med ei spesialdesigna organisk tetranitril-lenke.[14] Metoden førte til krystallinske strukturar med diamantliknande form, men med store, konstruerte tomrom inne i rammeverket.[14]
Prisar og utmerkingar
[endre | endre wikiteksten]Robson fekk Burrows-prisen frå den uorganiske avdelinga til Royal Australian Chemical Institute i 1998, og vart vald inn som Fellow i Australian Academy of Science i 2000.[15] Han vart også vald til Fellow of the Royal Society i 2022.[16]
I 2025 vart Robson tildelt Nobelprisen i kjemi saman med Susumu Kitagawa og Omar M. Yaghi for utviklinga av metall-organiske rammeverk.[17]
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- ↑ «Robson, Richard – Biographical entry – Encyclopedia of Australian Science».
- 1 2 Hoskins, Bernard F.; Robson, Richard (1989). «Infinite polymeric frameworks consisting of three dimensionally linked rod-like segments». Journal of the American Chemical Society (på engelsk) 111 (15): 5962–5964. Bibcode:1989JAChS.111.5962H. doi:10.1021/ja00197a079.
- ↑ Wise, Donald (27 March 1998). Electrical and Optical Polymer Systems: Fundamentals: Methods, and Applications. CRC Press. s. 872. ISBN 978-0-8247-0118-5.
- ↑ Stuart R. Batten; Suzanne M. Neville; David R. Turner (2009). Coordination Polymers: Design, Analysis and Application. Royal Society of Chemistry. s. 19. ISBN 978-0-85404-837-3.
- ↑ «Nobel Prize in Chemistry 2025 Summary». The Nobel Prize. 8. oktober 2025. Henta 8. oktober 2025.
- 1 2 «Press release». NobelPrize.Org. Henta 8. oktober 2025.
- ↑ «Nobel Prize in Chemistry 2025». NobelPrize.org. Henta 8. oktober 2025.
- ↑ «Professor Richard Robson – Nobel Prize Winner». bnc.ox.ac.uk. 8. oktober 2025.
- 1 2 «Richard Robson FRS». RoyalSociety.Org. Henta 8. oktober 2025.
- ↑ Williams, R. J. P.; Rowlinson, John S.; Chapman, Allan (2008). Chemistry at Oxford: A History from 1600 To 2005. Royal Society of Chemistry. s. 242. ISBN 978-1-84755-885-5.
- ↑ Barltrop, J.A.; Robson, R. (1963). «The photochemistry of some charge-transfer complexes of cyclohexene». Tetrahedron Letters 4 (9): 597–600. doi:10.1016/S0040-4039(01)90680-X. Henta 8. oktober 2025.
- ↑ Bruin, Tyler (24. november 2023). «Professor Richard Robson elected Fellow of the Royal Society». About us (på engelsk). Henta 25. november 2024.
- ↑ Robson, Richard (2024). «The Historical Development of the Concepts Underlying the Design and Construction of Targeted Coordination Polymers/MOFs: A Personal Account». The Chemical Letter 24 (5). PMID 38775251. doi:10.1002/tcr.202400038.
- 1 2 3 «The man who built a whole new field of chemistry». Pursuit (på engelsk). Henta 25. november 2024.
- ↑ Sharma, Deepanshu (8. oktober 2025). «Who is Richard Robson? Australian Chemist Who Won The Nobel Prize in Chemistry 2025». The Daily Guardian. Henta 8. oktober 2025.
- ↑ «Outstanding Academy Fellows elected to Royal Society». Australian Academy of Science (på engelsk). Henta 10. mai 2022.
- ↑ «Trio win Nobel chemistry prize for work on 'Hermione's handbag' materials». Reuters. 8. oktober 2025. Henta 8. oktober 2025.
- Denne artikkelen bygger på «Richard Robson (chemist)» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2025.
