Voedselverwerking
Voedselverwerking of voedselbewerking is het omzetten van landbouwproducten en de opbrengst van jagen en verzamelen in eetbare en aantrekkelijke producten. Er kan direct voedsel gemaakt worden, of een voedingsmiddel kan omgezet worden in een ander of verbeterd product, bijvoorbeeld koemelk in boter of kaas.
Tot voedselverwerking worden veel mogelijke handelingen gerekend, waaronder snijden, malen, koken, bakken, drogen, koelen, fermenteren[1] en pasteuriseren.
Doelen
[bewerken | brontekst bewerken]Verbetering van voedsel door verwerking dient traditioneel vier doelen voor de consument:[2] voedselveiligheid, verteerbaarheid, houdbaarheid en smaak. Voor producenten en verkopers spelen andere motieven een rol: een goedkoop en aantrekkelijk product heeft voor hen grote voordelen, wat aanleiding geeft tot massaproductie en tot gewilde maar niet per se gezonde producten zoals frisdranken.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]De meeste bereidingen zijn pas mogelijk sinds de mens honderdduizenden jaren geleden leerde het vuur te beheersen en gereedschappen te gebruiken. Deze vaardigheden hebben de evolutie van de mens mede bepaald: doordat gekookt voedsel zachter is en desnoods voorgesneden kon worden, had Homo sapiens minder sterke kauwspieren nodig dan andere primaten, zodat de moderne mens kleinere kaken ontwikkelde. Ook het spijsverteringsstelsel werd gereduceerd.
Andere bereidingen namen een vlucht als gevolg van de industriële revolutie en de grote maatschappelijke veranderingen daarna. Zo was pasteurisatie in theorie al ver voor Louis Pasteur mogelijk, maar er bestond geen procestechniek die op grote schaal een uniform product kon leveren. Ook moest de samenleving de mogelijkheden aanvaarden: tot aan de Tweede Wereldoorlog overleden in Nederland mensen aan tuberculose doordat pasteurisatie van melk niet verplicht was.[3] Een ander voorbeeld is ondergistend bier zoals pils: dit kon in de winter bereid worden, maar werd pas een massaproduct toen bier dankzij koelmachines jaarrond in warmere streken gebrouwen kon worden.
Primair, secundair en tertiair
[bewerken | brontekst bewerken]Er kan onderscheid gemaakt worden tussen primaire, secundaire en tertiaire voedselverwerking:
- primaire voedselverwerking of agroprocessing vindt plaats na de oogst of de slacht.
- secundaire voedselverwerking verandert de ingrediënten in vertrouwd voedsel, bijvoorbeeld meel in brood.
- tertiaire voedselverwerking betreft de distributie en bereiding van voedselproducten voor de detailhandel en de voedselservice-industrie.
Primaire en secundaire voedselbewerking is vaak noodzakelijk om voedsel eetbaar te maken en kan ervoor zorgen dat het beter verteerbaar is of langer houdt en dus veiliger is. Het kan ook bijdragen aan de vlotte beschikbaarheid en het gebruiksgemak en voedselverspilling tegengaan.
Tertiaire voedselbewerking door de voedingsindustrie maakt gebruik van complexe bewerkingen, zoals fractionering, chemische modificatie en extrusie, waardoor sprake is van ultrabewerkte voeding. Deze voedingsmiddelen worden in verband gebracht met verhoogd risico op obesitas, diabetes type 2, hart- en vaatziekten en bepaalde soorten kanker.[4] In de Nova-classificatie, een indeling naar bewerkingsgraad, komt ultrabewerkte voeding overeen met groep 4.
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]- ↑ "(Ultra)bewerkte voeding", Vlaams Instituut Gezond Leven, online geraadpleegd op 25 maart 2024.
- ↑ Universiteit van Nederland, Het échte verhaal over ultrabewerkt eten (24 mei 2026). Geraadpleegd op 24 mei 2026.
- ↑ Universiteit van Nederland, Nederland verhitte als enige in Europa melk niet, tot de Duitse bezetter het verplichtte. AD.nl. DPG Media (17 mei 2026). Gearchiveerd op 17 mei 2026. Geraadpleegd op 19 mei 2026.
- ↑ (en) Pagliai, G.; Dinu, M.; Madarena, M. P.; Bonaccio, M.; Iacoviello, L.; Sofi, F. (2021-02-14). "Consumption of ultra-processed foods and health status: a systematic review and meta-analysis". British Journal of Nutrition. 125 (3): 308–318.
