Clitoris
| Clitoris | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
De clitoris boven in de vulva | ||||
| Gegevens | ||||
| Orgaanstelsel | Vulva | |||
| Slagader | arteria dorsalis clitoridis, arteria profunda clitoridis, arteria bulbi vestibuli, arteria pudenda interna | |||
| Ader | venae dorsales clitoridis superficiales, vena dorsalis clitoridis profunda, vena bulbi vestibuli, venae pudendae internae | |||
| Zenuw | nervus dorsalis clitoridis, nervus pudendus | |||
| Naslagwerken | ||||
| MeSH | D002987: Clitoris | |||
| TA | AA09.2.02.001 | |||
| TA2 | 3565 | |||
| ||||
De clitoris[1], met een verouderde term kittelaar[2] of klit, is een deel van het vrouwelijk geslachtsorgaan. De clitoris is het gevoeligste deel van het vrouwelijk geslachtsorgaan en een bron voor seksueel genot, waaronder het bereiken van een orgasme. Dit wordt zelfs gezien als het enige doel van de clitoris. Bij de voortplanting speelt de clitoris feitelijk geen rol, hoewel prikkeling van de clitoris en de daardoor versterkte seksuele opwinding de geslachtsgemeenschap voor een vrouw veel makkelijker en prettiger maakt.
Gevoeligheid en orgasme
[bewerken | brontekst bewerken]
Zie Vrouwelijk orgasme voor het hoofdartikel over dit onderwerp.De top van de clitoris, de glans genoemd, is heel gevoelig. Door de clitoris enige tijd zacht aan te raken kunnen de meeste vrouwen klaarkomen.[3] Dat kan bijvoorbeeld door te strelen of te wrijven met een vinger (vingeren). Door de vinger vochtig te maken, of door gebruik van een glijmiddel, kan de aanraking prettiger zijn voor de vrouw. Het vingeren kan een sekspartner doen, maar ook de vrouw zelf. Dat wordt masturbatie genoemd. Een partner kan de glans clitoridis ook likken met de tong (cunnilingus of beffen). Een andere manier van stimulatie van de clitoris is met behulp van een vibrator. Stimuleren kan ook plaatsvinden door met de glans clitoridis ergens tegenaan te schuren.
De clitoris krijgt net als een penis een erectie bij seksuele opwinding. Doordat de clitoris zich onder de schaamlippen bevindt is deze over het algemeen alleen zichtbaar door de schaamlippen opzij te duwen. Wanneer een vrouw dicht bij een orgasme komt, verdwijnt de glans clitoridis in een huidplooi.[4]
De clitoris kan bij sommige vrouwen zo gevoelig zijn dat aanraken bijna pijn kan doen. Het is voor het stimuleren tot een orgasme dan effectiever om de huid eromheen te strelen of de schaamlippen.[3]
Bij geslachtsgemeenschap kan ook het niet zichtbare gedeelte van de clitoris via de vagina worden gestimuleerd en kan een deel van de vrouwen klaarkomen, mits de opwinding groot genoeg is.[5] Niet alle vrouwen kunnen door alleen penetratie een orgasme bereiken. Uit onderzoek van de Nederlandse hoogleraar seksuologie Ellen Laan blijkt dat 67 procent van de vrouwen klaarkomt bij stimulatie van de glans clitoridis, in tegenstelling tot slechts 25 procent bij enkel penetratie.[5]
Over de functie van het orgasme van de vrouw bestaan verschillende hypothesen. Een functie van de clitoris is de vrouw seksueel genot te laten beleven. Een theorie is dat het verkrijgen van een orgasme bij een bepaalde partner bijdraagt aan de paarbinding. Een vrouw komt over het algemeen makkelijker tot een orgasme bij een op haar ingespeelde partner. Dit vergroot derhalve de paarbinding. Sterke paarbinding tussen man en vrouw is een belangrijke factor voor het overleven van het nageslacht.
Structuur
[bewerken | brontekst bewerken]
Het zichtbare deel van de clitoris, de glans clitoridis (1), heeft de grootte van een erwt. Het ligt aan de bovenzijde tussen de buitenste schaamlippen (5), op het punt waar de binnenste schaamlippen (6) samenkomen. De glans clitoridis ziet eruit als een klein roze bolletje van een paar millimeter groot. In het topje van de clitoris ontspruit een boom van zenuwvertakkingen.[6] Dit grote aantal zenuwuiteinden veroorzaakt de gevoeligheid van de clitoris voor seksuele opwinding. De glans wordt afgeschermd door de clitorishoed (3), analoog aan de voorhuid bij de penis, en komt hieruit tevoorschijn bij de erectie van de clitoris.
De clitoris is groter dan het zichtbare deel. De lengte is ongeveer 10 cm. De clitoris bestaat uit zwellichamen, tweemaal een corpus cavernosum clitoridis (3) aan de bovenzijde en tweemaal een bulbus vestibuli (4),[6] die zich aan weerszijden van de vagina (7) en de uitgang van de urinebuis (7) bevinden.
De achterzijde van de clitoris is via de vagina te voelen, dit noemt men wel de G-spot.[4]
In totaal zijn er meer dan 10.000 zenuwuiteinden verbonden met de clitoris die zorgen voor sensaties in het brein[7] (ter vergelijking: de eikel van een penis bevat 4000 zenuwuiteinden). De wijdste zenuw heeft een diameter van 0,7 millimeter. De grote nervus dorsalis van de clitoris blijft sterk tot het uiteinde van de glans clitoridis.[8][9]
Etymologie
[bewerken | brontekst bewerken]Clitoris is een Neolatijns woord ontleend aan het Grieks (kleitoris), dat betekent "dat wat omsloten ligt". Het woord clitoris heeft de klemtoon op de eerste lettergreep. Het Nederlandse woord kittelaar is verwant aan het werkwoord kittelen, een nevenvorm van kietelen.
Embryonale ontwikkeling en medische afwijkingen
[bewerken | brontekst bewerken]In een vrouwelijk embryo vormt de clitoris zich uit hetzelfde weefsel waaruit zich bij een mannelijk embryo de penis ontwikkelt. Zo is de glans clitoridis homoloog aan de eikel van de man. Door de invloed van testosteron vormt zich uit dit weefsel bij een man de penis.
Het genitale uitsteeksel groeit bij de vrouw uit tot de clitoris, de spleet tot de vaginaopening, uit de labioscrotale zwellingen ontstaan de grote schaamlippen en uit de van de cloacaplooien afgeleide urogenitale plooien de kleine schaamlippen.
Het zichtbare gedeelte van de clitoris (bij de man overeenkomend met de eikel) is overdekt door een stukje huid, dat overeenkomt met de voorhuid bij een man. In sommige gevallen kan een genetisch vrouwelijke embryo een vergrote clitoris of penis ontwikkelen. Men spreekt dan van interseksualiteit. Indien er sprake is van een abnormale vergroting van de clitoris spreekt men van clitoromegalie of clitorisme.
Besnijdenis
[bewerken | brontekst bewerken]Binnen sommige culturen bestaat het gebruik van meisjesbesnijdenis. Als onderdeel daarvan wordt wel het zichtbare deel van de clitoris, de glans clitoridis verwijderd. Dit wordt clitoridectomie genoemm.d. Het inwendige deel van circa 8 cm blijft intact.
Geschiedenis
[bewerken | brontekst bewerken]Teksten waarin de clitoris wordt vermeld, zijn al bekend uit de oudheid. Doordat de invloedrijke arts uit de oudheid, Galenos, dit orgaan echter niet beschreef, raakten literaire of medische teksten over het bestaan ervan op de achtergrond, al bleef het aan bod komen bij auteurs als Caelius Aurelianus (5e eeuw), Avicenna (980-1037) en Henri de Mondeville (ca. 1260-1320). In de 16e eeuw beschreven Charles Estienne, Matteo Realdo Colombo en Gabriele Falloppio de clitoris. Een meer uitgebreide studie werd geleverd door Reinier de Graaf in zijn boek De mulierum organis generationi inservientibus tractatus novus (1672). De clitoris kreeg toen lange tijd weinig aandacht, mede door foutieve aannames die Sigmund Freud deed over de clitoris.[10] Zo was er bijvoorbeeld lange tijd niets terug te vinden over dit deel van het vrouwelijk geslachtsorgaan in de medische handboeken. Begin 20e eeuw werd de clitoris in Gray's Anatomy opgenomen, maar ze verdween weer uit de editie van 1948.[11]
Pas in 1998 herontdekte de Australische uroloog Helen O'Connell het inwendige deel van de clitoris en kwam er erkenning voor de clitoris in haar complete vorm.[12] In 2009 werd de clitoris voor het eerst in een driedimensionale echografie gepresenteerd door de Franse wetenschappers Odile Buisson en Pièrre Foldes.[13] In 2026 werden de zenuwen binnenin de glans clitoridis voor het eerst in 3D in kaart gebracht. Postdoctoraal onderzoeker Ju Young Lee van het Amsterdam UMC en haar collega's gebruikten hoogenergetische röntgenstraling om een driedimensionale scan te maken van twee gedoneerde vrouwelijke bekkens. In de scans werden de zenuwen binnen de clitoris zeer nauwkeurig zichtbaar. Vergelijkbare kennis over de eikel van de penis was in 1998, 28 jaar eerder, al bekend.[8][9]
Zie ook
[bewerken | brontekst bewerken]Literatuur
[bewerken | brontekst bewerken]- Karen Hollewand, "De complete clitoris: ontdekt, vergeten en genegeerd?" in: Jaarboek voor Nederlandse Boekgeschiedenis, 2022, p. 179-216. DOI:10.5117/JNB2022.007.HOLL
- ↑ His, W. (1895). Die anatomische Nomenclatur. Nomina Anatomica. Der von der Anatomischen Gesellschaft auf ihrer IX. Versammlung in Basel angenommenen Namen. Leipzig: Verlag Veit & Comp.
- ↑ Kloosterhuis, G. (1965). Praktisch verklarend zakwoordenboek der geneeskunde (9de druk). Den Haag: Van Goor Zonen.
- 1 2 Ik wil meer weten over de vagina, clitoris en seks | Thuisarts. www.thuisarts.nl. Geraadpleegd op 19 mei 2026.
- 1 2 Vulva en vagina. Seksualiteit.nl / Rutgers.
- 1 2 De-man-heeft-altijd-zin – en andere seksfabels op het hakblok. NRC. Gearchiveerd op 4 februari 2022. Geraadpleegd op 4 februari 2022.
- 1 2 Saris, Karlijn Saris Redacteur Medische wetenschap Profiel Karlijn, "De zenuwen van de clitoris zijn voor het eerst in beeld gebracht: ‘Mijn mond viel open van wat we daar zagen’", NRC, 13 mei 2026. Geraadpleegd op 18 mei 2026.
- ↑ Uloko, Maria, Isabey, Erika P., Peters, Blair R. (27 februari 2023). How many nerve fibers innervate the human glans clitoris: a histomorphometric evaluation of the dorsal nerve of the clitoris. The Journal of Sexual Medicine 20 (3): 247–252. ISSN:1743-6109. PMID: 36763957. DOI:10.1093/jsxmed/qdac027.
- 1 2 (en) Young Lee, Ju, et al. (20 maart 2026). Neuroanatomy of the clitoris (Preprint). bioRxiv 2026. DOI:10.64898/2026.03.18.712572.
- 1 2 (en) Simms, Chris, "Full network of clitoral nerves mapped out for first time", The Guardian, 29 maart 2026. Geraadpleegd op 4 april 2026.
- ↑ Weiss, Suzannah, Waarom de clitoris uit medische boeken verdween. Vice (8 januari 2018). Geraadpleegd op 21 september 2023.
- ↑ (en) Female Sexual Pleasure | Psychology Today. www.psychologytoday.com. Geraadpleegd op 21 september 2023.
- ↑ .O'CONNELL, HELEN E., HUTSON, JOHN M., ANDERSON, COLIN R., PLENTER, ROBERT J. (1998-06). ANATOMICAL RELATIONSHIP BETWEEN URETHRA AND CLITORIS. The Journal of Urology : 1892–1897. ISSN:0022-5347. DOI:10.1097/00005392-199806000-00031.
- ↑ Foldes, Pierre, Buisson, Odile (2009-05). The clitoral complex: a dynamic sonographic study. The Journal of Sexual Medicine 6 (5): 1223–1231. ISSN:1743-6109. PMID: 19453931. DOI:10.1111/j.1743-6109.2009.01231.x.
