Voltaire

Bagi penyanyi dan penulis lagu yang menggunakan nama sama, lihat Voltaire (ahli muzik).

Voltaire
Potret oleh Nicolas de Largillière, sekitar 1724
Lahir	François-Marie Arouet (1694-11-21)21 November 1694 Paris, Kerajaan Perancis
Meninggal dunia	30 Mei 1778(1778-05-30) (umur 83) Paris, Kerajaan Perancis
Tempat pengebumian	Panthéon, Paris, Perancis
Pekerjaan	Penulis, ahli falsafah, sejarawan, penyair, penulis drama dan penulis polemik
Bahasa	Perancis
Alma mater	Collège Louis-le-Grand
Rakan kongsi	Émilie du Châtelet (1733–1749)

François-Marie Arouet (21 November 1694 – 30 Mei 1778), lebih dikenali dengan nama pena Voltaire, ialah seorang penulis, ahli falsafah, sejarawan, penyair, penulis drama dan penulis polemik Perancis. Beliau merupakan salah seorang tokoh utama Zaman Pencerahan dan antara tokoh yang paling banyak membentuk citra golongan philosophes sebagai pengkritik awam terhadap kekuasaan, prasangka dan fanatisme. Hasil tulisannya merangkumi hampir semua bentuk sastera utama pada zamannya, termasuk puisi, tragedi, cerita falsafah, sejarah, risalah, dialog, surat dan karya berbentuk kamus. Edisi kritis lengkap karyanya yang disiapkan pada 2022 terdiri daripada 205 jilid.

Voltaire kini terutama dikenali melalui Candide (1759), Lettres philosophiques (1733–1734), Traité sur la tolérance (1763) dan Dictionnaire philosophique (1764). Dengan gaya yang pantas, ironis dan sering berselindung di sebalik watak atau nama samaran, beliau menyebarkan gagasan yang dipengaruhi oleh John Locke dan Isaac Newton, menolak sistem metafizik yang tidak berasaskan pengalaman, serta mengkritik dogma keagamaan, penapisan dan ketidakadilan kehakiman. Beliau bukan pembina sistem falsafah yang tersusun; kepentingannya lebih terletak pada cara beliau menghubungkan penulisan, pendapat umum dan tindakan awam.

Pengalamannya di England, kerjasama intelektualnya dengan Émilie du Châtelet, persahabatannya yang kemudian retak dengan Frederick II dari Prusia, dan penetapannya di Ferney membentuk perkembangan pemikirannya. Pada 1760-an, kempen beliau bagi pihak Jean Calas, keluarga Sirven dan Chevalier de La Barre menjadikannya lambang perjuangan menentang fanatisme dan ketidakadilan kehakiman. Jenazahnya dipindahkan ke Panthéon pada 1791, ketika Revolusi Perancis mengangkatnya sebagai pendahulu kebebasan intelektual. Namun, warisannya juga dinilai secara kritis kerana pendirian monarkis dan elitisnya, generalisasi bermusuhan tentang orang Yahudi, teori hierarki kaum dan kepentingan kewangannya dalam perdagangan kolonial.

Kehidupan

Keluarga, pendidikan dan permulaan kerjaya

Ukiran abad ke-19 yang menggambarkan Voltaire menulis La Henriade ketika dipenjarakan di Bastille

François-Marie Arouet dilahirkan di Paris dalam sebuah keluarga berada yang berkait rapat dengan pentadbiran diraja dan lingkungan persuratan. Beliau ialah anak keempat daripada lima beradik. Beliau menerima pendidikan klasik daripada golongan Jesuit di Collège Louis-le-Grand, tempat beliau mempelajari bahasa Latin, retorik dan teater. Walaupun bapanya mahu beliau memasuki bidang undang-undang dan perkhidmatan awam, Arouet sejak muda bercita-cita menjadi penulis dan penulis drama.

Selepas meninggalkan kolej, beliau mendaftar dalam pengajian undang-undang tetapi lebih banyak menghabiskan masa dalam lingkungan sastera Paris. Beliau turut bekerja seketika sebagai setiausaha kepada seorang diplomat Perancis sebelum meninggalkan jawatan itu. Dalam tempoh pemangkuan selepas kematian Louis XIV, kecerdasan, sindiran dan kebolehannya membina hubungan penaung membolehkannya memasuki salon dan lingkungan bangsawan, tetapi tulisan satiranya juga membawanya berkonflik dengan pihak berkuasa.

Pada 1717, beliau dipenjarakan di Bastille kerana tulisan yang dianggap menghina pihak pemangku raja. Selepas dibebaskan, tragedinya Œdipe dipentaskan dengan berjaya pada 1718. Pada tahun yang sama, beliau mula menggunakan nama Voltaire secara terbuka. Nama itu lazim dijelaskan sebagai anagram bagi “Arouet l(e) j(eune)” menurut ejaan abad ke-18. Puisi epiknya tentang Henri IV mula diterbitkan sebagai La Ligue pada 1723. Versi yang disemak dan diperluas diterbitkan di London dengan judul La Henriade pada 1728.

Pengasingan di England

Halaman judul edisi 1734 Lettres anglaises, yang kemudian lebih dikenali sebagai Lettres philosophiques

Pada 1726, pertelingkahan dengan seorang bangsawan daripada keluarga Rohan berakhir dengan penahanan singkat Voltaire di Bastille. Beliau kemudian meninggalkan Perancis menuju England. Tempoh tersebut mempertemukannya dengan budaya cetak, perdebatan politik dan tradisi sains semula jadi yang berbeza daripada pengalaman Perancisnya. Beliau mempelajari bahasa Inggeris, membaca karya Jonathan Swift dan Joseph Addison, serta bergaul dengan tokoh yang dikaitkan dengan Alexander Pope, John Gay, Locke dan kalangan Newtonian.

Voltaire tertarik kepada kepelbagaian mazhab Protestan, peranan Parlimen, kedudukan perdagangan dan kewangan, serta ruang perbahasan awam yang secara relatif lebih luas di England. Pemerhatiannya tidak merupakan gambaran menyeluruh atau tanpa idealisasi, tetapi menyediakan bahan bagi perbandingan kritis dengan institusi Perancis. Beliau juga mula menulis Histoire de Charles XII dan kumpulan esei yang kemudian dikenali sebagai Lettres philosophiques.

Beliau kembali ke Perancis pada penghujung dekad 1720-an. Pada 1729, penyertaannya dalam suatu rancangan pelaburan berkaitan loteri kerajaan memberinya kekayaan yang besar dan kebebasan kewangan daripada sistem penaungan sastera. Lettres philosophiques mula diterbitkan dalam bahasa Inggeris pada 1733 sebagai Letters Concerning the English Nation, kemudian dalam bahasa Perancis pada 1734. Karya itu memuji beberapa ciri kehidupan intelektual dan institusi England sambil menyindir Perancis; kecaman rasmi terhadapnya memaksa Voltaire sekali lagi meninggalkan Paris.

Cirey dan Émilie du Châtelet

Émilie du Châtelet, ahli matematik dan ahli falsafah alam yang menjadi pasangan serta rakan intelektual Voltaire

Dari 1734, Voltaire banyak menetap di Cirey di Champagne bersama Émilie du Châtelet. Du Châtelet merupakan ahli matematik dan ahli falsafah alam yang kemudian menghasilkan terjemahan lengkap bahasa Perancis bagi Principia karya Newton. Hubungan mereka bersifat peribadi dan intelektual: mereka mengumpulkan sebuah perpustakaan, menjalankan eksperimen, membincangkan metafizik dan fizik, serta saling membaca karya masing-masing. Walaupun Voltaire memainkan peranan besar dalam memasyhurkan Newtonianisme, kemampuan matematik du Châtelet jauh mengatasi kemampuannya dan sumbangan beliau tidak wajar diperlakukan hanya sebagai pembantu Voltaire.

Tempoh Cirey merupakan antara masa paling produktif dalam kerjaya Voltaire. Beliau menghasilkan puisi Le Mondain (1736), Éléments de la philosophie de Newton (1738), tragedi Le Fanatisme, ou Mahomet le Prophète (1741) dan cerita falsafah Zadig (1747). Melalui Éléments, beliau menerangkan fizik Newton kepada pembaca bukan pakar dan menyertai perdebatan yang membantu mengurangkan pengaruh fizik Descartes dalam kebudayaan ilmiah Perancis.

Muka hadapan Éléments de la philosophie de Newton (1738), dengan Émilie du Châtelet digambarkan memantulkan cahaya daripada Isaac Newton ke arah Voltaire

Kedudukannya di istana bertambah baik pada pertengahan 1740-an, apabila beliau dilantik sebagai historiografer diraja. Selepas beberapa percubaan yang gagal, beliau dipilih sebulat suara ke Akademi Perancis pada 2 Mei 1746 dan diterima secara rasmi pada 9 Mei. Kehidupan bersama du Châtelet berakhir apabila beliau meninggal dunia pada 1749 selepas melahirkan anak. Kehilangan itu mendorong Voltaire menerima undangan Frederick II untuk menetap di Prusia.

Prusia, Geneva dan Ferney

Jamuan meja Frederick II di Sanssouci oleh Adolph von Menzel (1850); Voltaire ditampilkan di sebelah kiri

Voltaire tinggal di istana Frederick II di Potsdam dari 1750 hingga 1753. Pada awalnya, hubungan antara raja dan penulis itu kelihatan mewujudkan cita-cita kerjasama antara pemerintah yang berpendidikan dengan seorang philosophe. Namun, pertelingkahan Voltaire dengan Pierre Louis Maupertuis, presiden Akademi Sains Berlin, serta perbezaan peribadi dan politik merosakkan hubungan tersebut. Voltaire meninggalkan Prusia pada 1753, walaupun surat-menyuratnya dengan Frederick kemudian disambung semula dan berterusan hingga akhir hayatnya.

Selepas beberapa tahun berpindah-randah, Voltaire membeli Les Délices berhampiran Geneva pada 1755. Gempa bumi Lisbon pada tahun yang sama menguatkan keraguannya terhadap optimisme Leibniz, iaitu gagasan bahawa dunia sedia ada merupakan dunia terbaik yang mungkin. Beliau menanggapinya dalam Poème sur le désastre de Lisbonne dan kemudian dalam Candide. Perselisihan dengan pihak berkuasa Calvinis Geneva mengenai teater dan penerbitan mendorongnya mencari kediaman yang membolehkannya bergerak antara wilayah Perancis dengan Switzerland.

Les Délices di Geneva, kediaman Voltaire pada pertengahan 1750-an

Pada 1759, beliau memperoleh tanah milik bangsawan di Ferney, berhampiran sempadan Geneva. Di situ beliau membina semula kediamannya, mengurus ladang, membantu menyediakan sekolah, jalan berturap, air pancut dan rumah untuk tukang, serta menggalakkan perusahaan seperti pembuatan jam dan seramik. Perubahan tersebut membantu menjadikan Ferney sebuah pusat ekonomi dan intelektual yang semakin penting. Rumahnya menerima pelawat dari serata Eropah, sementara kedudukannya dekat sempadan memudahkannya mengelak tindakan penapisan.

Kediaman Voltaire di Ferney, tempat beliau menetap pada dua dekad terakhir hayatnya

Tempoh Ferney menyaksikan penerbitan beberapa karya yang paling kekal pengaruhnya, termasuk Candide (1759), Traité sur la tolérance (1763), Dictionnaire philosophique portatif (1764) dan L’Ingénu (1767). Beliau turut menulis artikel untuk Encyclopédie yang disunting oleh Denis Diderot dan Jean le Rond d’Alembert. Melalui rangkaian surat, penerbit dan penyokong, Voltaire menggunakan risalah pendek, edisi tanpa nama dan penerbitan rentas sempadan untuk membentuk pendapat umum.

Kepulangan ke Paris, kematian dan pengebumian semula

Pada 10 Februari 1778, selepas lama tidak menetap di ibu kota, Voltaire kembali ke Paris bagi menyelia pementasan tragedi terakhirnya, Irène. Beliau disambut oleh penulis, ahli politik dan orang ramai, serta diberi penghormatan di Akademi Perancis dan Comédie-Française. Kesihatannya merosot tidak lama kemudian, dan beliau meninggal dunia pada 30 Mei 1778 di rumah Charles, Marquis de Villette.

Oleh sebab hubungannya yang tegang dengan pihak gereja Paris, jenazahnya dibawa secara sulit ke Biara Scellières berhampiran Troyes dan dikebumikan di situ. Pada 11 Julai 1791, semasa Revolusi Perancis, jenazahnya dipindahkan dalam perarakan awam ke Panthéon. Tindakan itu menandakan pengambilan Voltaire ke dalam ingatan kebangsaan sebagai lambang Pencerahan, walaupun pandangan politiknya sendiri tidak sama dengan program demokratik revolusioner.

Makam Voltaire di Panthéon, Paris

Karya

Skala, bentuk dan gaya

Sepucuk surat tulisan tangan Voltaire kepada Madame Geoffrin

Kerjaya penulisan Voltaire berlangsung lebih daripada enam dekad. Tulisan yang masih wujud dianggarkan berjumlah sekitar 15 juta perkataan, sementara edisi lengkap yang diterbitkan pada 1775 sudah mencapai 40 jilid. Edisi Kehl selepas kematiannya diterbitkan dalam 70 jilid antara 1784 dengan 1789, dan edisi kritis moden Œuvres complètes de Voltaire terdiri daripada 205 jilid. Edisi surat-menyurat yang disunting oleh Theodore Besterman menghimpunkan lebih daripada 15,000 pucuk surat, walaupun jumlah sebenar yang pernah ditulis mungkin melebihi 40,000.

Voltaire menulis puisi epik, satira, epistola, tragedi, komedi, sejarah, risalah, dialog, cerita pendek dan karya berbentuk abjad. Beliau menganggap dirinya terutama sebagai penyair dan penulis drama, tetapi pembaca moden lebih mengenal prosa satira dan falsafahnya. Gaya tulisannya ditandai oleh ayat yang pantas, ironi, jenaka, pertukaran suara dan penggunaan nama samaran. Teknik tersebut bukan sekadar hiasan: ia membolehkannya menyampaikan pandangan kontroversial, menafikan pengarangannya apabila perlu dan menyesuaikan tulisan kepada pasaran buku yang dikawal penapisan.

Drama dan puisi

Kejayaan awal Voltaire datang daripada teater. Karya pentas seperti Œdipe, Zaïre, Mahomet, Mérope dan Irène membina reputasinya dalam tradisi tragedi klasik Perancis. Banyak dramanya membicarakan kuasa politik, konflik keluarga dan fanatisme keagamaan melalui latar sejarah atau luar Eropah. Walaupun pementasan karya-karya ini semakin jarang pada zaman moden, teater merupakan bahagian utama identiti sasteranya semasa hidup.

Dalam puisi, La Henriade mengangkat Henri IV sebagai raja yang menamatkan perang agama, manakala Le Mondain meraikan kemewahan, perdagangan dan kesenangan duniawi dengan menentang ideal pertapaan. Poème sur le désastre de Lisbonne pula mempertikaikan usaha menjelaskan penderitaan sebagai sebahagian daripada rancangan ilahi yang semestinya baik. Puisi-puisi tersebut menunjukkan bahawa hujah falsafah Voltaire sering disampaikan melalui bentuk sastera, bukan melalui risalah sistematik.

Cerita falsafah dan satira

Muka hadapan Candide edisi 1759

Cerita falsafah Voltaire menggabungkan pengembaraan, parodi, dialog dan kejutan naratif untuk menguji suatu gagasan terhadap pengalaman manusia. Zadig menggunakan latar Timur yang dibayangkan untuk membicarakan takdir dan keadilan; Micromégas memandang manusia dari sudut makhluk luar bumi; L’Ingénu menampilkan seorang yang dianggap “naif” bagi mendedahkan ketidakrasionalan institusi Perancis. Bentuk yang ringkas dan mudah diedarkan membolehkan karya-karya ini mencapai pembaca yang lebih luas daripada perbahasan ilmiah formal.

Candide ou l’Optimisme, yang diterbitkan tanpa kebenaran dan dengan nama samaran pada 1759, merupakan karyanya yang paling terkenal. Kisah itu membawa watak utamanya melalui peperangan, bencana, penganiayaan agama, perhambaan dan penipuan. Pengulangan malapetaka meruntuhkan ajaran Pangloss bahawa segala kejadian berlaku untuk kebaikan dalam “dunia terbaik yang mungkin”. Pada tahun penerbitannya sahaja, sekurang-kurangnya 17 edisi dicetak di beberapa bandar Eropah, suatu petunjuk tentang kejayaan serta kesukaran mengawal peredaran buku itu.

Sejarah, esei dan karya berbentuk abjad

Sebagai sejarawan, Voltaire menulis Histoire de Charles XII, Le Siècle de Louis XIV, Essai sur les mœurs et l’esprit des nations dan sejarah Rusia di bawah Peter Agung. Beliau berusaha menyatukan sejarah politik dengan sejarah adat, agama, seni, perdagangan dan perkembangan pemikiran. Dalam Essai sur les mœurs, jangkauannya melampaui Eropah Kristian, walaupun penggambarannya tentang masyarakat bukan Eropah turut membawa prasangka dan andaian hierarki zamannya. Projeknya menyumbang kepada perkembangan historiografi Pencerahan yang melihat sejarah sebagai medan untuk menilai kemajuan atau kemunduran manusia.

Halaman judul edisi 1739 Histoire de Charles XII

Lettres philosophiques menggunakan bentuk surat untuk membandingkan agama, politik, perdagangan, sains dan kesusasteraan England dengan Perancis. Dictionnaire philosophique portatif dan Questions sur l’Encyclopédie pula menyusun ratusan rencana pendek mengikut abjad. Bentuk ini membolehkan pembaca memasuki hujah tanpa mengikuti suatu sistem lengkap, serta memudahkan Voltaire mengolah semula rencana dalam edisi-edisi berikutnya. Karya-karya itu membicarakan Alkitab, sejarah gereja, toleransi, perang, hukum, jiwa dan pelbagai persoalan lain.

Karya utama terpilih

Jadual berikut menyenaraikan pilihan karya utama, bukannya bibliografi lengkap.

Pilihan karya Voltaire

Tahun	Judul	Bentuk	Kepentingan
1718	Œdipe	Tragedi	Kejayaan sastera utamanya yang pertama dan karya yang memperkenalkan nama Voltaire kepada khalayak.
1723; 1728	La Ligue / La Henriade	Puisi epik	Versi awal diterbitkan sebagai La Ligue; versi London yang diperluas menggunakan judul La Henriade.
1733–1734	Lettres philosophiques	Esei berbentuk surat	Bermula sebagai buku tentang England dan mencetuskan kecaman rasmi selepas diterbitkan dalam bahasa Perancis.
1738	Éléments de la philosophie de Newton	Penerangan sains dan falsafah alam	Membantu memasyhurkan kaedah serta idea Newton kepada pembaca berbahasa Perancis.
1751	Le Siècle de Louis XIV	Sejarah	Sebahagian daripada projek sejarah Voltaire tentang masyarakat, kebudayaan dan kemajuan manusia.
1756	Essai sur les mœurs et l’esprit des nations	Sejarah sejagat	Memperluas sejarah melampaui politik dinasti untuk membincangkan adat, agama dan kebudayaan pelbagai masyarakat.
1759	Candide ou l’Optimisme	Cerita falsafah	Diterbitkan tanpa kebenaran; sekurang-kurangnya 17 edisi muncul pada tahun pertama penerbitannya.
1763	Traité sur la tolérance	Risalah polemik	Diterbitkan dalam konteks kempen untuk memulihkan nama Jean Calas.
1764	Dictionnaire philosophique portatif	Karya berbentuk abjad	Edisi pertamanya menghimpunkan 73 rencana ringkas tentang agama, sejarah dan falsafah.
1770–1772	Questions sur l’Encyclopédie	Karya berbentuk abjad	Edisi pertamanya menghimpunkan 423 rencana dalam sembilan jilid.

Pemikiran

Falsafah sebagai amalan awam

Voltaire tidak menghasilkan satu sistem falsafah lengkap yang setanding dengan sistem Baruch Spinoza, Gottfried Wilhelm Leibniz atau Immanuel Kant. Pendiriannya berubah mengikut genre, lawan polemik dan keadaan politik. Oleh itu, pemikirannya lebih tepat difahami sebagai rangkaian kecenderungan: keutamaan pengalaman berbanding spekulasi, kecurigaan terhadap kuasa yang tidak boleh dipersoalkan, pembelaan terhadap ruang perbahasan, dan tuntutan supaya pengetahuan menghasilkan manfaat sosial.

Beliau membantu membentuk gambaran moden tentang ahli falsafah sebagai pengkritik awam. Surat, risalah, karya sastera dan campur tangannya dalam kes kehakiman menjadi sebahagian daripada amalan falsafahnya. Cara ini berbeza daripada penyelidikan akademik yang terpisah daripada khalayak umum. Voltaire mengukur nilai gagasan bukan sahaja melalui ketekalan logiknya, tetapi juga melalui keupayaannya membetulkan prasangka atau mengubah tindakan.

Skeptisisme, empirisme dan sains

Pengaruh Locke dan Newton memperkukuh kecenderungan Voltaire terhadap empirisme. Beliau menolak dakwaan bahawa akal semata-mata dapat menerangkan hakikat jiwa, bahan atau graviti tanpa bukti pengalaman. Bagi Voltaire, penerangan yang terbatas tetapi disokong pemerhatian lebih berguna daripada sistem metafizik yang luas tetapi tidak dapat diuji. Skeptisismenya tidak membawa kepada penolakan semua pengetahuan; sebaliknya, ia menjadi alasan untuk mengekang kepastian yang berlebihan.

Peranan Voltaire dalam sejarah sains terutama bersifat penerangan dan polemik. Beliau bukan pencipta teori fizik baharu, tetapi menjadi penyokong berpengaruh bagi kaedah Newtonian dan penaakulan eksperimen di Perancis. Dalam Lettres philosophiques, beliau turut mempertahankan inokulasi cacar dengan membandingkan risiko dan hasil yang dapat diperhatikan. Pendekatan ini mencerminkan keyakinannya bahawa fakta dan kegunaan awam patut mengatasi ketakutan yang berpunca daripada tradisi atau hujah abstrak.

Agama, deisme dan toleransi

Voltaire ialah seorang deis, bukannya ateis. Beliau menerima kewujudan Tuhan sebagai pencipta atau asas tertib alam, tetapi menolak banyak doktrin wahyu, mukjizat dan tuntutan eksklusif gereja. Sasaran utamanya ialah apa yang dianggapnya sebagai fanatisme, takhayul, penganiayaan dan persekutuan antara kuasa keagamaan dengan kekerasan negara. Ungkapan Écrasez l’Infâme, yang kerap digunakannya dalam surat, merujuk secara luas kepada gabungan fanatisme dan kuasa yang menindas, bukan semata-mata kepada semua bentuk kepercayaan peribadi.

Pembelaannya terhadap toleransi tidak menghapuskan prasangka yang terdapat dalam sebahagian tulisannya. Selain itu, serangannya terhadap agama yang berasaskan Alkitab mengandungi banyak generalisasi bermusuhan tentang orang Yahudi dan agama Yahudi. Para sejarawan berbeza pendapat tentang motif serta hubungan antara permusuhan itu dengan kritikannya terhadap agama Kristian, tetapi kewujudan serangan tersebut dalam tulisannya tidak dipertikaikan.

Politik, kebebasan dan undang-undang

Voltaire memuji beberapa ciri sistem England, terutamanya kepelbagaian agama, perbahasan awam dan batas institusi terhadap kuasa diraja. Namun, beliau bukan penyokong demokrasi massa atau kedaulatan rakyat dalam pengertian yang dikembangkan oleh Jean-Jacques Rousseau. Sepanjang hayatnya, beliau lebih dekat kepada monarki reformis: seorang pemerintah berpendidikan, menurut harapannya, dapat mengurangkan kuasa fanatik, memperbaiki undang-undang dan melindungi kegiatan intelektual. Pengalamannya dengan Frederick II memperlihatkan daya tarikan serta kegagalan harapan tersebut.

Kebebasan bagi Voltaire terutama berkaitan kebebasan intelektual dan sivil, termasuk kebebasan menerbitkan hujah, kebebasan beragama dan perlindungan daripada hukuman sewenang-wenangnya. Beliau tidak menulis satu teori hak yang tersusun, dan pandangannya tidak sentiasa konsisten. Walau bagaimanapun, kempen awamnya membantu menghubungkan kebebasan berfikir dengan persoalan prosedur kehakiman, bukti dan tanggungjawab negara.

Ungkapan “Saya tidak bersetuju dengan apa yang anda katakan, tetapi saya akan mempertahankan hingga mati hak anda untuk mengatakannya” sering dikaitkan dengan Voltaire, tetapi beliau tidak pernah menulis ayat tersebut. Walaupun petikan itu palsu sebagai kata-kata langsung, kaitannya dengan Voltaire bertahan kerana kempen dan surat-menyuratnya memang menekankan kebebasan perbahasan intelektual.

Sejarah, kemajuan dan masyarakat

Dalam penulisan sejarah, Voltaire mengalihkan perhatian daripada salasilah raja dan pertempuran semata-mata kepada adat, ilmu, seni, perdagangan, institusi dan perubahan cara manusia berfikir. Beliau cuba menulis suatu sejarah sejagat tentang “jiwa” atau pemikiran manusia. Pendekatan itu membantu membentuk sejarah kebudayaan dan sejarah falsafah pada zaman Pencerahan, walaupun penggunaannya terhadap sumber tidak memenuhi piawaian penyelidikan sejarah moden dan tafsirannya sering dipengaruhi oleh polemik antikeagamaan.

Beliau mengaitkan kemajuan dengan penyebaran ilmu, perdagangan, kesenangan material dan pengurangan keganasan fanatik. Dalam Le Mondain, kemewahan dan pertukaran komersial digambarkan sebagai hasil peradaban, bukan semata-mata kemerosotan moral. Pandangan tersebut menyumbang kepada perdebatan abad ke-18 tentang kemewahan dan masyarakat komersial, tetapi juga mengabaikan sebahagian besar tenaga paksa dan eksploitasi kolonial yang menyokong perdagangan itu.

Hierarki kaum, kolonialisme dan pertentangan lain

Tulisan Voltaire mengandungi teori poligenisme, iaitu pandangan bahawa kelompok manusia mempunyai asal-usul yang berasingan. Dalam beberapa karya sejarah dan falsafah, beliau menyusun kelompok manusia dalam hierarki yang menempatkan orang Eropah di atas orang Afrika berkulit hitam. Kajian sejarah mutakhir menilai pandangan tersebut sebagai rasis, termasuk apabila dibandingkan dengan perdebatan dalam kalangan tokoh Pencerahan sezamannya.

Voltaire juga memegang saham dalam Compagnie des Indes, sebuah syarikat yang terlibat dalam perdagangan kolonial dan mempunyai monopoli dalam perdagangan hamba Atlantik Perancis bagi suatu tempoh. Hubungan tepat antara kepentingan kewangannya dengan teori rasnya masih diperdebatkan; bukti tidak membenarkan semua pandangan rasnya diterangkan hanya melalui pelaburan tersebut. Pada masa yang sama, gambaran hamba yang dicacatkan dalam Candide tidak cukup untuk menjadikannya seorang penentang perhambaan yang konsisten. Tulisannya mengutuk kekejaman tertentu, tetapi beliau tidak mengemukakan program penghapusan perhambaan dan terus mendapat manfaat daripada perdagangan kolonial.

Pertentangan ini menjadikan Voltaire contoh penting tentang batas universalisme Pencerahan. Pembelaannya terhadap toleransi dan mangsa ketidakadilan kehakiman wujud bersama sikap elitis, penghinaan terhadap beberapa kelompok dan penerimaan terhadap hierarki sosial. Penilaian sejarah terhadapnya dengan itu memerlukan kedua-dua aspek dibincangkan, tanpa sama ada menafikan sumbangannya atau mengubahnya menjadi lambang kemajuan yang tidak bercela.

Kempen awam dan kes kehakiman

Kes Jean Calas

Tulisan tangan Voltaire mengenai kes Jean Calas, dengan ungkapan Écrasez l’infâme di bahagian bawah

Jean Calas ialah seorang pedagang Protestan di Toulouse yang dituduh membunuh anak lelakinya untuk menghalang penukaran agama kepada Katolik. Beliau disabitkan berdasarkan bukti yang meragukan, diseksa dan dihukum mati pada 1762. Voltaire meneliti kes itu, berhubung dengan keluarga Calas dan menggerakkan rangkaian surat, risalah serta penyokong bagi mendapatkan semakan semula.

Traité sur la tolérance (1763) menggunakan kes Calas untuk menghujahkan bahawa fanatisme, prasangka kelompok dan prosedur kehakiman yang lemah dapat menghasilkan pembunuhan atas nama undang-undang. Kempen itu berjaya membantu pemulihan nama Calas. Kepentingannya bukan hanya pada keputusan kes tersebut, tetapi juga pada penggunaan pendapat umum rentas sempadan untuk menekan institusi kehakiman.

Keluarga Sirven dan Chevalier de La Barre

Voltaire kemudian menyokong keluarga Sirven, sebuah keluarga Protestan yang dituduh membunuh anak perempuan mereka selepas beliau memeluk agama Katolik. Keluarga itu akhirnya dipulihkan namanya. Dalam kes Chevalier de La Barre, seorang pemuda dihukum mati pada 1766 atas perbuatan yang dianggap mencemarkan agama; Voltaire mengecam hukuman dan cara bukti digunakan, tetapi tidak berjaya menyelamatkannya.

Kempen-kempen ini tidak menjadikan Voltaire pencipta tunggal idea toleransi atau pembaharuan undang-undang. Namun, keupayaannya menggabungkan penyelidikan kes, retorik, penerbitan murah, surat persendirian dan jaringan elit menjadikannya salah seorang penggerak paling nyata bagi “falsafah tindakan” pada abad ke-18. Kes-kes tersebut turut membentuk model kemudian tentang penulis yang campur tangan secara terbuka dalam pertikaian keadilan.

Penerimaan dan warisan

Patung dada marmar Voltaire oleh Jean-Antoine Houdon, 1778

Semasa hidupnya, Voltaire menikmati reputasi besar sebagai penyair, penulis drama dan penulis sejarah; penilaiannya pada zaman moden lebih tertumpu kepada cerita falsafah, polemik dan surat. Candide kekal sebagai karya yang paling banyak dibaca, sementara Dictionnaire philosophique, Lettres philosophiques dan karya sejarahnya terus dikaji dalam sejarah agama, politik, sains dan historiografi.

Pemindahan jenazahnya ke Panthéon pada 1791 menjadikan Voltaire sebahagian daripada pantheon simbolik Revolusi Perancis. Para revolusioner melihat kritikannya terhadap gereja, penapisan dan kekuasaan lama sebagai pendahulu pemodenan revolusioner. Hubungan itu bagaimanapun bersifat terpilih: Voltaire sendiri seorang monarkis reformis yang ragu-ragu terhadap demokrasi, bukan penyokong suatu republik yang berasaskan kesamarataan.

Salah satu warisannya yang paling berkekalan ialah model intelektual awam, iaitu penulis yang menggunakan kemasyhuran dan kepakarannya untuk mencabar institusi serta membela mangsa ketidakadilan. Pengaruh model ini dapat dilihat dalam tradisi campur tangan awam penulis Perancis pada abad-abad berikutnya. Pada masa yang sama, penyelidikan tentang perkauman, kolonialisme dan sikapnya terhadap agama Yahudi telah mengubah gambaran lama yang menampilkan Voltaire hanya sebagai wira toleransi. Kedudukannya dalam sejarah Pencerahan kini lebih kerap dibaca sebagai gabungan pencapaian penting dengan pertentangan moral yang nyata.

Skala karyanya terus mendorong penyelidikan khusus. Projek Œuvres complètes de Voltaire, yang dimulakan pada 1968 dan diselesaikan pada 2022 oleh Voltaire Foundation, menyediakan teks kritis dalam 205 jilid. Penyuntingan tersebut menunjukkan bahawa pandangan Voltaire sering berubah antara manuskrip, edisi, surat dan karya yang diterbitkan tanpa nama, menjadikan pembacaan berdasarkan satu petikan atau satu judul sahaja mudah mengelirukan.

Lihat juga

• Zaman Pencerahan
• Philosophes
• Deisme
• Kebebasan beragama
• Kebebasan bersuara
• Antiklerikalisme

Pautan luar

• Karya-karya oleh Voltaire di Projek Gutenberg
• Voltaire Foundation, Universiti Oxford
• TOUT VOLTAIRE, teks karya yang boleh dicari