Waktu di Malaysia
Waktu di Malaysia menggunakan satu waktu piawai bagi seluruh negara. Di sisi undang-undang, waktu tersebut dinamai Waktu Standard Malaysia (WSM; bahasa Inggeris: Malaysian Standard Time, MST) dan ditetapkan lapan jam mendahului Waktu Min Greenwich (GMT) sepanjang tahun. Dalam penggunaan antarabangsa moden, ofset itu dinyatakan sebagai UTC+08:00. Malaysia tidak melaksanakan waktu musim panas atau sebarang perubahan jam mengikut musim.[1]
Waktu semasa mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1982. Sebelum itu, Semenanjung Malaysia menggunakan GMT+07:30, manakala Sabah dan Sarawak menggunakan GMT+08:00. Penyelarasan pada 1982 menghapuskan perbezaan setengah jam antara kedua-dua bahagian Malaysia dan mewujudkan satu waktu rasmi bagi seluruh negara.[2]
Institut Metrologi Kebangsaan Malaysia di bawah SIRIM bertanggungjawab mewujudkan, menyelenggarakan dan menyebarkan Waktu Standard Malaysia. Skala waktunya dijana menggunakan jam atom sesium dan dibandingkan secara berterusan dengan UTC bagi memastikan kebolehkesanan kepada piawaian waktu antarabangsa.[3]
Waktu standard semasa
[sunting | sunting sumber]Asas undang-undang
[sunting | sunting sumber]Akta Waktu Standard Malaysia 1981 (Akta 261) terpakai di seluruh Malaysia dan mula berkuat kuasa pada 1 Januari 1982. Seksyen 2 akta tersebut menetapkan bahawa waktu bagi maksud am di seluruh negara ialah lapan jam mendahului GMT sepanjang tahun. Sebarang sebutan mengenai waktu dalam undang-undang bertulis atau dokumen hendaklah ditafsirkan menurut waktu tersebut, melainkan jika dinyatakan sebaliknya.[1]
Akta itu masih menggunakan istilah Waktu Min Greenwich kerana istilah tersebut digunakan dalam perundangan yang diluluskan pada 1981. Bagi kegunaan zon waktu awam, GMT+08:00 sepadan dengan UTC+08:00, iaitu bentuk yang lebih lazim digunakan dalam sistem komputer, telekomunikasi dan piawaian antarabangsa moden.
Seksyen 2(2) turut memberi kuasa kepada Yang di-Pertuan Agong untuk menetapkan perbezaan waktu yang lain daripada GMT melalui pemberitahuan dalam Warta. Tiada perubahan sedemikian telah menyebabkan Malaysia meninggalkan UTC+08:00 sejak pelaksanaan akta tersebut.[1]
Akta itu menetapkan peralihan kepada waktu baharu dengan memperuntukkan bahawa 1 Januari 1982 bermula lapan jam sebelum pukul 4.00 petang GMT pada 31 Disember 1981. Oleh sebab waktu lama di Semenanjung Malaysia ialah GMT+07:30, pukul 11.30 malam pada 31 Disember 1981 di Semenanjung diikuti terus oleh pukul 12.00 tengah malam pada 1 Januari 1982. Tempoh 30 minit antara kedua-dua waktu tersebut dilangkau.[1]
Penjagaan masa rasmi
[sunting | sunting sumber]Kabinet Malaysia melantik Institut Metrologi Kebangsaan Malaysia sebagai penjaga waktu kebangsaan pada 5 Ogos 1992. Institusi tersebut juga berfungsi sebagai makmal piawaian pengukuran kebangsaan di bawah Akta Sistem Pengukuran Kebangsaan 2007.[3]
Waktu Standard Malaysia diwujudkan dan diselenggarakan menggunakan jam atom sesium. Jam tersebut dibandingkan dengan UTC melalui kaedah perbandingan satelit, termasuk kaedah pandangan bersama Sistem Penentu Kedudukan Global (GPS). Perbandingan ini menghubungkan skala waktu Malaysia dengan skala waktu antarabangsa yang diselaraskan oleh Biro Timbang dan Ukur Antarabangsa.[3]
SIRIM menyebarkan waktu rasmi melalui pelayan waktu dan jam sesawangnya. Walau bagaimanapun, paparan jam sesawang dipengaruhi oleh kelewatan rangkaian dan tidak dimaksudkan sebagai pengganti perkhidmatan pengesahan, penentukuran atau audit ukuran waktu dan frekuensi.[3]
Hubungan dengan waktu suria
[sunting | sunting sumber]UTC+08:00 berasaskan meridian piawai 120° timur. Kedudukan ini lebih hampir kepada Malaysia Timur berbanding kebanyakan Semenanjung Malaysia. Oleh itu, perbezaan antara waktu awam dengan waktu suria min lebih besar di bahagian barat negara.[3]
Sebelum waktu piawai diperkenalkan, Kuala Lumpur menggunakan waktu suria min tempatan yang dianggarkan 6 jam, 46 minit dan 46 saat mendahului GMT. Waktu awam semasa di Kuala Lumpur dengan itu mendahului waktu suria min sejarah tersebut sebanyak kira-kira satu jam 13 minit. Di Kuching, waktu suria min tempatan ialah kira-kira GMT+07:21:20, iaitu kira-kira 39 minit di belakang waktu awam semasa.[4][5]
Perbezaan tersebut tidak bermaksud bahawa Semenanjung Malaysia secara rasmi terletak dalam UTC+07:00. Zon waktu awam ditentukan melalui undang-undang dan pertimbangan pentadbiran, ekonomi serta politik, bukan melalui longitud sahaja.
Sejarah
[sunting | sunting sumber]Waktu tempatan dan penyeragaman awal
[sunting | sunting sumber]Sebelum pengenalan waktu piawai, bandar dan pelabuhan di wilayah yang kini membentuk Malaysia menggunakan waktu suria tempatan. Waktu tengah hari ditentukan apabila matahari mencapai kedudukan tertinggi di langit. Oleh sebab longitud setiap tempat berbeza, jam di Kuala Lumpur, Melaka, Pulau Pinang, Singapura, Kuching dan bandar lain tidak menunjukkan waktu yang sama dengan tepat.
Perbezaan selama beberapa minit kurang menimbulkan masalah ketika perjalanan dan perhubungan masih perlahan. Perkembangan kereta api, telegraf, perkhidmatan pos dan pelayaran pada penghujung abad ke-19 kemudian meningkatkan keperluan untuk menggunakan waktu yang seragam.[6]
Semenanjung Tanah Melayu
[sunting | sunting sumber]Kawasan sekitar Kuala Lumpur pada mulanya menggunakan waktu suria min tempatan, yang diwakili dalam Pangkalan Data Zon Waktu IANA sebagai GMT+06:46:46. Pada 1 Januari 1901, Negeri-negeri Melayu Bersekutu dan Negeri-negeri Selat menggunakan waktu min Singapura, iaitu GMT+06:55:25, sebagai waktu seragam.[5][6]
Pada 1 Jun 1905, waktu tersebut digantikan dengan waktu min meridian 105° timur, bersamaan dengan GMT+07:00. Penggunaan meridian genap memudahkan penyelarasan dengan sistem zon waktu antarabangsa dan menggantikan piawai yang berdasarkan longitud khusus Singapura.[6]
Pada 1920, satu rang undang-undang dikemukakan dalam Majlis Perundangan Negeri-negeri Selat untuk menganjak jam 30 minit ke hadapan. Langkah itu dicadangkan bagi memberikan lebih banyak waktu siang selepas tamat waktu kerja, tetapi rang undang-undang tersebut ditarik balik selepas mendapat tentangan.[6]
Cadangan yang diubah suai diterima melalui Daylight Saving Ordinance 1932. Pada 1 Januari 1933, jam dianjak 20 minit ke hadapan kepada GMT+07:20. Walaupun dinamai sebagai langkah penjimatan waktu siang, pelarasan itu digunakan sepanjang tahun dan bukannya mengikut musim. Pelaksanaannya dilanjutkan pada 1934 dan 1935 sebelum pindaan undang-undang pada 1935 menjadikannya berterusan.[7]
Pada 1 September 1941, jam dianjak 10 minit lagi dan waktu awam menjadi GMT+07:30. Pelarasan tersebut antara lain memudahkan penyelarasan jadual penyiaran dengan rancangan rangkaian radio British yang disusun dalam sela 15 minit.[6]
Sarawak dan Borneo Utara
[sunting | sunting sumber]Sejarah waktu di wilayah Borneo British tidak sepenuhnya sama dengan sejarah Semenanjung Tanah Melayu. Sarawak menggunakan waktu suria min Kuching, kira-kira GMT+07:21:20, sebelum menerima GMT+07:30 sebagai waktu piawai pada 1 Mac 1926.[4][7]
Rekod warta dan Sarawak Gazette menunjukkan bahawa Sarawak menggunakan pelarasan bermusim selama 20 minit dari September hingga Disember dalam beberapa tahun. Pelarasan itu didokumentasikan bagi tempoh 1930 hingga 1939, apabila waktu bermusim menjadi GMT+07:50. Terdapat petunjuk bahawa amalan serupa mungkin digunakan pada 1929, tetapi rekod yang tersedia tidak mencukupi untuk menentukan butirannya dengan pasti.[7]
Kronologi yang lebih lama dalam Pangkalan Data Zon Waktu IANA menggabungkan Sabah dan Sarawak di bawah pengecam wakil Asia/Kuching. Rekod tersebut menunjukkan GMT+07:30 sehingga 1933, GMT+08:00 selepas itu dan pelarasan bermusim selama 20 minit pada beberapa tahun antara 1935 dengan 1941. Walau bagaimanapun, penyelidikan berdasarkan warta Sarawak menunjukkan bahawa model tersebut tidak menggambarkan sejarah Sarawak dengan tepat dalam semua tempoh.[4][7]
Maklumat terperinci mengenai perubahan waktu di Borneo Utara British, yang kini membentuk Sabah, lebih terhad dalam sumber yang tersedia secara terbuka. Oleh itu, kronologi Sarawak tidak boleh digunakan secara automatik sebagai kronologi Sabah bagi setiap tempoh sebelum pembentukan Malaysia.
Pendudukan Jepun dan zaman pascaperang
[sunting | sunting sumber]Semasa pendudukan Jepun, wilayah yang kini membentuk Malaysia menggunakan waktu yang diselaraskan dengan Waktu Piawai Jepun, iaitu GMT+09:00. Walau bagaimanapun, tentera Jepun menawan Kuala Lumpur, Kuching, Jesselton dan Singapura pada tarikh yang berlainan. Oleh itu, tarikh sebenar peralihan kepada Waktu Tokyo tidak semestinya sama di seluruh wilayah.[7]
Bagi tujuan garis masa komputer, IANA menggunakan 16 Februari 1942 sebagai permulaan GMT+09:00 dan 12 September 1945 sebagai pemulihan waktu sebelum perang bagi rekod Kuala Lumpur. Tarikh permulaan itu berasaskan perubahan di Singapura dan tidak semestinya menandakan tarikh penggunaan Waktu Tokyo di setiap bandar di Tanah Melayu.[5][7]
Selepas perang, Semenanjung Tanah Melayu kembali menggunakan GMT+07:30. Waktu tersebut kekal melalui pembentukan Persekutuan Tanah Melayu pada 1948, kemerdekaan pada 1957 dan pembentukan Malaysia pada 1963.
Kedudukan selepas perang di Sarawak lebih rumit kerana rekod mengenai perubahan serta-merta daripada Waktu Tokyo tidak lengkap. Perundangan Sarawak pada 1946 memulihkan susunan waktu piawai terdahulu, manakala pindaan yang berkuat kuasa pada 1 Mei 1950 menetapkan GMT+08:00. Sabah dan Sarawak menggunakan GMT+08:00 pada masa Malaysia dibentuk pada 1963.[7][2]
Penyeragaman seluruh negara pada 1982
[sunting | sunting sumber]Selepas pembentukan Malaysia, negara itu mempunyai dua waktu rasmi. Semenanjung Malaysia menggunakan GMT+07:30, manakala Sabah dan Sarawak menggunakan GMT+08:00. Perbezaan setengah jam menjejaskan penyelarasan waktu bekerja, perjalanan, penyiaran, komunikasi dan urusan pentadbiran antara kedua-dua bahagian negara.[2]
Pada 21 Disember 1981, Perdana Menteri Mahathir Mohamad membentangkan Rang Undang-Undang Waktu Standard Malaysia di Dewan Rakyat. Beliau menjelaskan bahawa rang undang-undang tersebut bertujuan mewujudkan satu waktu rasmi bagi seluruh negara mulai 1 Januari 1982.[2]
Kerajaan memilih GMT+08:00, iaitu waktu yang telah digunakan di Sabah dan Sarawak, dan bukannya mengekalkan GMT+07:30 di Semenanjung. Akta 261 kemudian menetapkan GMT+08:00 sebagai Waktu Standard Malaysia bagi seluruh negara.[1]
Pada pukul 11.30 malam, 31 Disember 1981, jam di Semenanjung Malaysia dianjak 30 minit ke hadapan kepada pukul 12.00 tengah malam, 1 Januari 1982. Sabah dan Sarawak tidak perlu menganjak jam kerana kedua-duanya telah menggunakan GMT+08:00. Singapura turut menyelaraskan waktunya dengan perubahan di Malaysia.[1][6]
Garis masa
[sunting | sunting sumber]Semenanjung Malaysia
[sunting | sunting sumber]| Tempoh | Ofset daripada GMT atau UTC | Keterangan |
|---|---|---|
| Sebelum 1 Januari 1901 | GMT+06:46:46 | Waktu suria min tempatan yang diwakili oleh waktu Kuala Lumpur |
| 1 Januari 1901 – 31 Mei 1905 | GMT+06:55:25 | Waktu min Singapura |
| 1 Jun 1905 – 31 Disember 1932 | GMT+07:00 | Waktu min meridian 105° timur |
| 1 Januari 1933 – 31 Ogos 1941 | GMT+07:20 | Pelarasan 20 minit di bawah perundangan penjimatan waktu siang |
| 1 September 1941 – pendudukan Jepun | GMT+07:30 | Pelarasan tambahan selama 10 minit |
| Semasa pendudukan Jepun | GMT+09:00 | Waktu Piawai Jepun; tarikh perubahan setempat tidak seragam |
| 12 September 1945 – 31 Disember 1981 | GMT+07:30 | Waktu sebelum pendudukan Jepun digunakan semula |
| 1 Januari 1982 – kini | UTC+08:00 | Waktu Standard Malaysia |
Sarawak
[sunting | sunting sumber]| Tempoh | Ofset daripada GMT atau UTC | Keterangan |
|---|---|---|
| Sebelum 1 Mac 1926 | GMT+07:21:20 | Waktu suria min tempatan Kuching |
| Mulai 1 Mac 1926 | GMT+07:30 | Waktu Piawai Sarawak |
| September – Disember, 1930–1939 | GMT+07:50 | Pelarasan bermusim selama 20 minit; digunakan dalam tempoh tertentu setiap tahun |
| Semasa pendudukan Jepun | GMT+09:00 | Waktu Piawai Jepun; tarikh perubahan yang tepat tidak dapat dipastikan sepenuhnya |
| Mulai 1 Mei 1950 | GMT+08:00 | Waktu piawai yang digunakan sebelum dan selepas pembentukan Malaysia |
| 1 Januari 1982 – kini | UTC+08:00 | Waktu Standard Malaysia di bawah Akta 261 |
Pangkalan Data Zon Waktu IANA
[sunting | sunting sumber]Pangkalan Data Zon Waktu IANA merekodkan perubahan waktu awam yang diperlukan oleh sistem pengendalian, pelayan dan perisian. Fail zone.tab menyenaraikan dua pengecam bagi Malaysia:[8]
| Pengecam | Kawasan yang diwakili | Ofset semasa |
|---|---|---|
Asia/Kuala_Lumpur |
Semenanjung Malaysia | UTC+08:00 |
Asia/Kuching |
Sabah dan Sarawak | UTC+08:00 |
Kedua-dua pengecam menunjukkan waktu semasa yang sama. Pengecam berasingan dikekalkan kerana Semenanjung Malaysia dan Malaysia Timur mempunyai sejarah waktu yang berlainan sebelum 1982. Data sebelum 1970, khususnya bagi zaman penjajahan dan pendudukan Jepun, merupakan pembinaan semula berdasarkan sumber sejarah yang tidak semestinya lengkap.[4][7]
Cadangan perubahan
[sunting | sunting sumber]Kedudukan Semenanjung Malaysia yang lebih hampir kepada meridian UTC+07:00 kadangkala mencetuskan cadangan supaya waktunya dianjak satu jam ke belakang. Penyokong cadangan sedemikian berhujah bahawa waktu yang lebih hampir kepada waktu suria dapat menyelaraskan kegiatan harian dengan waktu matahari terbit dan terbenam.
Pada Mac 2024, Ahli Parlimen Tumpat Mumtaz Md Nawi membangkitkan cadangan supaya waktu Semenanjung Malaysia ditukar daripada GMT+08:00 kepada GMT+07:00. Timbalan Menteri Pelaburan, Perdagangan dan Industri Liew Chin Tong menyatakan bahawa kerajaan tidak merancang untuk melaksanakan perubahan tersebut. Menurutnya, perubahan itu akan membebankan orang ramai dan perbezaan sejam tidak memerlukan pemisahan semula waktu antara Semenanjung dengan Malaysia Timur.[9]
Lihat juga
[sunting | sunting sumber]Rujukan
[sunting | sunting sumber]- 1 2 3 4 5 6 "Akta Waktu Standard Malaysia 1981 [Akta 261]" (PDF). Pesuruhjaya Penyemak Undang-Undang Malaysia. Dicapai pada 21 Julai 2026.
- 1 2 3 4 "Ucapan Perdana Menteri membentangkan Rang Undang-Undang Akta Waktu Standard Malaysia 1981 di Dewan Rakyat pada 21 Disember 1981". Arkib Negara Malaysia. 21 Disember 1981. Dicapai pada 21 Julai 2026.
- 1 2 3 4 5 "The Malaysian Standard Time" (dalam bahasa Inggeris). Institut Metrologi Kebangsaan Malaysia, SIRIM. Dicapai pada 21 Julai 2026.
- 1 2 3 4 "Asia time-zone data". Time Zone Database (dalam bahasa Inggeris). Internet Assigned Numbers Authority. 8 Julai 2026. Dicapai pada 21 Julai 2026.
- 1 2 3 "backzone". Time Zone Database (dalam bahasa Inggeris). Internet Assigned Numbers Authority. 8 Julai 2026. Dicapai pada 21 Julai 2026.
- 1 2 3 4 5 6 Tay, Kenneth (10 Oktober 2025). "Daylight Robbery: Singapore's Shifting Time Zones". BiblioAsia (dalam bahasa Inggeris). National Library Board. Dicapai pada 21 Julai 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "[tz] Some time zone history (4)". tz mailing list (dalam bahasa Inggeris). Internet Corporation for Assigned Names and Numbers. 2 Mac 2021. Dicapai pada 21 Julai 2026.
- ↑ "zone.tab". Time Zone Database (dalam bahasa Inggeris). Internet Assigned Numbers Authority. 8 Julai 2026. Dicapai pada 21 Julai 2026.
- ↑ "MITI: Tiada keperluan tukar Waktu Standard Malaysia kepada GMT+7". Bernama. 5 Mac 2024. Dicapai pada 21 Julai 2026.
