Bom jangka

Untuk pengatucaraan komputer lihat Bom jangka, aturcara, untuk kegunaan lain lihat Bom jangka (Nyahkekaburan)

Bom jangka klasik: seikat dinamit yang dilekatkan kepada jam penggera sebagai penetap jangka masa

Bom jangka (atau bom-jangka) ialah sejenis bom yang direka supaya letupannya dicetuskan oleh suatu mekanisme pemasa pada masa yang telah ditetapkan. Peranti ini membolehkan letupan berlaku tanpa kehadiran pengendali pada saat kejadian, berbeza dengan bom yang dicetuskan secara langsung seperti melalui hentaman atau kawalan jauh.

Dalam bentuk klasik, bom jangka sering digambarkan sebagai seikat dinamit yang disambungkan kepada jam mekanikal atau sistem elektronik yang berfungsi sebagai penentu masa.

Pembinaan dan kegunaan

Komponen

Bahan peletup

Tatarajah bom jangka mudah

Bahan letupan ialah komponen utama dalam bom dan biasanya membentuk sebahagian besar daripada berat serta saiz peranti. Ia bertanggungjawab menghasilkan tenaga letupan dalam bentuk gas bertekanan tinggi yang mengembang dengan cepat.

Bahan letupan boleh terdiri daripada bahan industri seperti dinamit atau campuran seperti ANFO (ammonium nitrat dan bahan api), yang digunakan secara meluas dalam perlombongan.

Penentu

Penentu atau pemasa merupakan mekanisme yang menetapkan jangka masa sebelum letupan berlaku. Ia boleh terdiri daripada:

• jam mekanikal seperti jam loceng
• pemasa digital atau jam tangan
• litar elektronik atau komputer

Pemasa akan mengaktifkan sistem peledak apabila tempoh yang ditetapkan tamat.

Peledak

Peledak (detonator) ialah peranti kecil yang mencetuskan letupan utama dengan menghasilkan gelombang kejutan yang kuat.

Peledak biasanya mengandungi bahan letupan sensitif (primer) yang mudah dicetuskan oleh haba, geseran, atau arus elektrik sebelum memicu cas utama dalam satu proses yang dikenali sebagai “explosive train”.

Prinsip operasi

Bom jangka berfungsi melalui beberapa peringkat:

1. Pemasa diaktifkan dan mula mengira masa.
2. Setelah masa tamat, pemasa menghantar isyarat kepada peledak.
3. Peledak mencetuskan letupan kecil menggunakan bahan letupan primer.
4. Letupan kecil ini seterusnya mencetuskan bahan letupan utama yang lebih kuat.

Proses ini melibatkan pelepasan tenaga pantas yang menghasilkan tekanan dan suhu tinggi dalam masa yang sangat singkat, ciri utama bahan letupan.

Kegunaan

Bom jangka digunakan dalam pelbagai konteks, antaranya:

• operasi ketenteraan (contohnya bom tindakan tertunda)
• sabotaj dan peperangan tidak simetri
• aktiviti jenayah seperti penipuan insurans
• peranti dramatik dalam filem dan fiksyen

Penggunaan bahan letupan secara umum dikawal ketat oleh undang-undang bagi mengelakkan penyalahgunaan dan risiko keselamatan.

Jenis

Antara jenis bom jangka termasuk:

• Bom tindakan tertunda (delay action bomb)
• Peranti letupan buatan sendiri (IED) dengan pemasa
• Limpet mine yang meletup selepas kelewatan tertentu

Lihat juga

• Bom
• Dinamit
• Bahan letupan