Smallpox
| Subclass of | skin disease, Poxviridae infectious disease, eradicated disease  |
|---|---|
| Has cause | Variola virus (vaccinia) |
| Afflicts | kam |
| Health specialty | infectious diseases |
| Medical examination | physical examination, electron microscope, passive hemagglutination test |
| Drug or therapy used for treatment | metisazone, tecovirimat |
| Anatomical location | zone of skin |
| Dissolved, abolished or demolished date | 1978 |
| Described at URL | https://www.cdc.gov.tw/Disease/SubIndex/r-efSTx60KilIEf_MlwknA |
| Has natural reservoir | kam |
| WordLift URL | http://data.medicalrecords.com/medicalrecords/healthwise/smallpox |
| ICD-9-CM | 050.9, 050 |
| ICPC 2 ID | A76 |
Kasuwa shiro Smallpox gultində shidə kasuwa kwasuwabe shiro Variola virus gultindəye suwudin, shidəwo genus Orthopoxvirusbedəro kara.[1][2] Kasuwa dareye donyi alamen wajin ma dǝ suro kǝntawu October ye saa 1977 lan asuwatǝ, kuru karapka nǝlewa dunyabe (WHO) ye kasuwa dǝga dunyalan baro sǝdǝna suro saa 1980 yen,[3] shi donyi kwasuwa sǝnana dǝga baro sǝdǝna ma.[4]
Alama buro salakbe kwasuwadəbedə suronzan kawudo-a kuru luwata-a mbeji.[5] Ngawo adəyen ulcers cilan təbandin kuru karayilan fəlejin.[5] Kawu kada lan, shi karayidǝ suro blisters njiye-a kuru dawunzǝn dent-a ro waljin.[5] Bumps də daji fəlangzə kuru cukkuro, scars kolzəna.[5] Kwasuwadə kam fallan kam gadero faltin futu kuruwuro kam kwasuwadə'a fuska-fuskaro kəltalan au awowa kwasuwadə'a sətanalan.[6][13][14] Diwalwa faitəyedə nguwusoro kalimi kwasuwa shiro smallpox gultindəmen tuwandin.[9] Sa kwasuwadə fəlangjiya, kurunna antiviralbe laa banazayin, amma kurunna anyi təbandinba sai ngawo kwasuwadə baro tədənan.[9] Tajirwa kərmubedə kashi 30% yeyi, nəm nguwu tiwalle.[6][15] Ngəwusoro, am do kənəngatəna də tiyinza lan scarring kada mbeji, kuru laadə təmzayin.[6]
Shaida buro salakbe kwasuwadəbedə saa 1500 BCE lan suro mummies Egyptbedən wakawono.[16][17] Kwasuwadə gargamlan fəlangjin.[10] Shidə kwasuwa kada doni Columbiaye faltə dunya bəlinro suwudənadəye falnza, shi doni am asal Americaye kada bazənadə. Karnu kən 18th Europe lan, am 400,000 kwasuwadəye saa woson cejinro somtəna, kuru kashi fal suro yakkəben kwasuwa kəmbubedə dalil kwasuwa shiro smallpox gultindəben cejin.[10][18] Smallpox də am miliyon 300 samin cezəna suro karnu kən 20th yen [19] [20] kuru am miliyon 500 yeyi suro saa 100 dareye kəndaramzəyen.[21] Kərmu buroyedə maiwa Europebe kada mbeji, Louis XV Francebe-a, Maira Mary II Englandbe-a, Mai Joseph I Austriabe-a, Mai Louis I Spainbe-a, Tsar Peter II Russiabe-a, Maira Ulrika Elenora Swedenbe-a. Karəngə adəlan saa 1967 lan, kasuwa miliyon 15 saa falyin wakajin.[10] Lamar kərmube dareye nowatadə suro saa 1978ben suro laboratoryben lardə United Kingdomben wakawono.
Kasuwa kwasuwabe suro Chinaben saa 1500s lan baditəna.[22][23] Europe ye awo adə Asia lan gowono reta karnu kən 18th ye lan.[24] Suro saa 1796-yen, Edward Jennerye kalimi kasuwa kwasuwabe zamanbe yitagatsəgəna.[25][26] Suro saa 1967 lan, WHO ye kasadənzə kwasuwa dəga baro diwoye dunowaro sədin.[10] Smallpox də kasuwa indi do baro tədən dəye falnza, faldə shima rinderpest (kwasuwa do shilan mbeji) suro saa 2011 yen.[27][28] Kalima "smallpox" də buro salak lan England lan karnu kən 16th lan faidatə kwasuwa dəga syphilis lan gayirtəro, shi do ne loktudən "great pox" lan notəna də.[29][30] Suwa gade kwasuwadəye gargamlan mbejidə sandima pox-a, monster speckled-a, kuru plague kime-a.
Lardə United States-a Russia-aye samfurra kuli kwasuwabe variolabedə suro laboratoriesben gənazana, shi doni kəla nəlewaben gashiptə suwudənadə.
Yayaktǝ Jili kwasuwabe indi mbeji. Variola major də shima zauro zau kuru zauro nowata, shi do ne zauro suro lan fəlejin kuru fever nguwu mbeji. Variola minor də shima awo do ne nguwuro tuwondin ba ma, kwasuwa zauro gana suwudin, musamman maro smallpox, nəm nguwu kərmuye gargam lan 1% au cidiyanzə.[31] Kasuwa variola virusbedə asutəna amma ngəwu gənyi.[32] Nzəralan, jili shiro variola sine eruptione gultində (kasuwa gana suro surolan fəlejinba)də am kalimi tiyiro təkənaro turin. Jili adə fever donyi ngawo loktu incubation yen wajin ma kuru antibody kəra lan tawattəyin au, nguwuro, viral culture lan.[32] Nzəralan, jili indi zauro duwan tuwondinba kuru zaumaro ngəwu mbeji, shi malignant (flat) a kuru hemorrhagic a, sandidə ngəwusoro kamma lorujin.[3]
