Carbohydrate
| Subclass of | polyol, carbohydrate derivative  |
|---|
Carbohydrate də shiwur (saccharide) au shiwur lan tuwandin ma.[1] Carbohydrates kəskelan, kabon-haidrojin-kəla-oxygenbe adadu atomicbedə shima 1:2:1, maanazədə sandiga fasal kəndobe (CH2O)n lan wakiltin. Amino acid so, fat so, nucleic acid so, carbohydrates so də sandima awoa tiyi lan tuwondin ma kura kura wo.[2]
Carbohydrates də faida kada sədin awo rowa lan.[3] Polysaccharides du shima duno gǝnatǝram (alaman starch a glycogen) kuru awoa tiyi gar be (asalman, cellulose suro kǝska ye lan, chitin suro arthropods a fungi a). Shi 5-carbon monosaccharide ribose də shi nasha faida’a coenzymes yen (alaman ATP, FAD, NAD) kuru shila ngawoye do RNA lan notənama. Deoxyribose donyi sha DNA lan tuwandin ma du. Saccharides a awoa sandiya tuwandin ma so dǝ faida donyi tiyi lan faidajin ma, kǝnzambi lan, kwasuwa suwudin ma, bu kǝltǝ lan, kuru wuratu lan.[4]
Carbohydratesdə sandima dawudi kəmbubewo kuru kəmbu alagəlabe-a kəmbuwa tandobe-a kadalan təwandin. Starch də polysaccharide kuru shidə atamlan ngəwu (laama, masar, shangawa), dankali, kuru kəmbu atamlan tətandin, misallo burodi, pizza au pasta. Shiwurdə suro kəmbu adamganaben fəlejin musammanno shiwur kəla tewurben (sucrose, shiga rekelan tuwandin au sugar beetlan), lactose (suro camben ngəwu), glucose-a fructose-a, sandi indiso suro kəmaanben, tada kəskabe kadaben, kuru kare kəliben təbandin. Shiwur tewurbe-a, cam-a, au kəmaan-adə ngəwusoro awo kənzabe-a kəmbu dawartəna kadaro tərayin misallo jam-a, biskit-a, scones-a cake-a.
Ilmu kalmabe Kalima "carbohydrate" də maana kada mbeji kuru maananzədə awo kəlanzən kara. Kalimawa do carbohydrate'a leyata də suronzan "shiwur", "saccharide", "glucan", [5] kuru "glucide".[6] Suro kimiya kǝmbuben kalma "carbohydrate" dǝ ma'ananzǝ kǝmbu jilifi yayi starch nguwuwa (alamanna atam so, burodi so, pasta so) au carbohydrates kǝske so, au shiwur kǝske so, misallo sucrose so (suro candy so, jam so, kuru dessert so lan tuwandin). Carbohydrates də shima fiber kəmbuye, alama cellulose yeyi.
Sakkarida Badiyaram zande kəla carbohydrates yen də shima saccharides. Monosaccharides də sandima kəmbu tiyi yin tuwondin ma do kəske ma, dalil nzadə shima sha njiyero yikkəm yin fasaltə yin fasal yin har harbohydrates gana ro walzə bawo. Sakarida faldə kambowo soro fasal Cm (H2O)n be mbeji. Disaccharides (misallo, sucrose) sandima nguwu, futu polysaccharides/oligosaccharides (misallo, starch, cellulose) yeyi. Saccharides də sandima polyhydroxy aldehydes, ketones, kuru awoa do polymers lan tuwandin ma, kəltəram jili acetal ye mbeji. Sandidə futu polymerizationnzaben yaktin. Polyols nguwu so carbohydrates ro yakkata. Suro carbohydrates nguwu yen, karapka OH ye də N-acetyl lan kəltin au faltin (misallo, chitin), sulfate (misallo, glycosaminoglycans), carboxylic acid, kuru deoxy faltə (misallo, fucose, sialic acid).
